Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΟ Kurosawa διαβαίνει της πύλες της κινηματογραφικής αιωνιότητας

Ο Kurosawa διαβαίνει της πύλες της κινηματογραφικής αιωνιότητας

Το απόσταγμα της αλήθειας είναι μια ιδιαιτέρως δύσκολη, συχνά άπιαστη διαδικασία. Οι άνθρωποι θέλουν να υπερτονίζουν τη σημασία τους όταν περιγράφουν ένα γεγονός, προσδίδουν μια δόση εγωιστικού αποτυπώματος πάνω στα θέματα που τους αφορούν. Μια τέτοια μεταφορική πύλη της αλήθειας έπρεπε να διαβεί ο μεγάλος Akira Kurosawa εν έτει 1950 με το αριστούργημά του Rashomon (羅生門) για να φέρει αυτούς τους προβληματισμούς στο κινηματογραφικό πανί. Αφενός διότι έσπασε μερικούς από τους κανόνες της φιλμικής γλώσσας, αφετέρου γιατί φανέρωσε σε όλο το παγκόσμιο κινηματογραφικό στερέωμα μια βασική δημιουργική αλήθεια: Όταν γνωρίζεις τι θέλεις, θα βρεις την κατάλληλη γλώσσα για να το εκφράσεις.

Παρμένο από δύο διηγήματα του πολύ σπουδαίου λογοτέχνη Ryunosuke Akutagawa, η υπόθεση στηρίζεται στο In a Grove (藪の中, Yabu no Naka), ενώ ο τίτλος της ταινίας είναι δάνειο από άλλο έργο του ιδίου, είναι μια σπουδή στον υποκειμενισμό. Ο Roger Ebert είχε γράψει κάποτε στην κριτική του για το φιλμ πως ο σκηνοθέτης προσπάθησε να εξηγήσει στους τρεις βοηθούς του την ταινία. Δεν την κατάλαβαν. Γιατί ναι μεν έχουμε μια ιστορία δολοφονίας με τέσσερις διαφορετικές μαρτυρίες, ποτέ όμως δεν παίρνουμε τη λύση του μυστηρίου. Κι αυτό ήταν κάτι πρωτοφανές. Εκεί όμως γίνεται η σκέψη, η προαναφερθείσα υπερτόνιση της συμμετοχής μας στα πράγματα, μια πραγματική άσκηση διαλογισμού. Αυτοί που διαλογίζονται είναι από τη μια πλευρά το κοινό, που ματαίως προσπαθεί να στηρίξει την εκάστοτε μαρτυρία, αλλά και οι πρώτες φιγούρες που βλέπουμε στην αρχή του φιλμ. Ο χωρικός, ο ιερέας και ο ξυλοκόπος. Τρεις αμέτοχοι άνθρωποι, βρίσκουν καταφύγιο από την καταρρακτώδη βροχή στην πάλαι ποτέ σπουδαία πύλη (Ρασομόν ήταν η πύλη της παλιάς πρωτεύουσας) και τότε αποφασίζουν να ξετυλίξουν το κουβάρι της μυστηριώδους δολοφονίας ενός σαμουράι και το βιασμό της γυναίκας του. Σε όλες τις μαρτυρίες, τα πρόσωπα είναι ίδια, όπως και ο θύτης. Ένας ημίτρελος, διαβόητος ληστής (που υποδύεται αριστοτεχνικά για μια ακόμη φορά) ο Toshiro Mifune, που είτε διέπραξε τη δολοφονία, είτε το βιασμό, είτε και τα δυο.



H σπουδαιότητα του φιλμ έγκειται στο κοντράστ. Την αντίθεση του άσπρου-μαύρου. Διαφορά στις μαρτυρίες, διαφορά στην έκβαση, διαφορά στους χαρακτήρες, στο περιβάλλον, στον καιρό, σε όλα. Το εντυπωσιακό όμως, είναι η απουσία θέσης. Το φιλμ δε θέλει σκόπιμα να πάρει το μέρος κάποιου, ούτε να ταΐσει το κοινό το “τυράκι” της μιας και αδιαίρετης αλήθειας. Αντ’ αυτού δείχνει να εκτιμάει τόσο το φως όσο και τη σκιά, φέρνοντας στο νου το δοκίμιο του Junichiro Tanizaki, Το Εγκώμιο της Σκιάς, μια ελεγεία πάνω στη διττή, αλλά όχι διπολική, φύση των πραγμάτων. Γιατί ο Kurosawa ιντριγκάρεται από τα σκιώδη χαρακτηριστικά των ηρώων του, πλάθει ανθρώπους που θέλουν να στηρίξουν την επιβίωσή τους στο ψέμα, στην εξαπάτηση. Όχι όμως μόνο προς τους δικαστές τους, αλλά κυρίως προς τον ίδιο τους τον εαυτό. Η αλήθεια, το ψέμα (ακόμη ένα υπέροχο δίπολο), η πονηριά, αλλά και τα πραγματικά συμβάντα έρχονται και φεύγουν άμα τη εμφανίσει τους σε αυτόν τον κόσμο. Η φευγαλέα αντίληψη των πραγμάτων, μπολιασμένη με τον εγωικό νου, αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο εχθρό του δικαστή. Και βέβαια, σημαντικότατο ρόλο παίζει το μοτίβο της πίστης. Ο ξυλοκόπος, στέκεται στο καταφύγιο της πύλης, ανάμεσα σε έναν άνθρωπο της πίστης (ιερέας) και έναν άπιστο χωρικό, που προσπαθεί να επιβιώσει. Αυτός ο διαλεκτικός διαλογισμός για την ιστορία της δολοφονίας εγείρει ερωτήματα φιλοσοφικής φύσης ανάμεσα στους τρεις, όμως ο ξυλοκόπος προσπαθεί να αναστήσει την αλήθεια παρόλο που και ο ίδιος ήταν μάρτυρας του συμβάντος, αλλά προτίμησε να απέχει από μάρτυρας στη δίκη. Εντέλει καταφέρνει να αναζωογονήσει την πίστη τόσο στον αποκαρδιωμένο ιερέα, αλλά και σε εμάς ως θεατές, κάνοντας το ηθικά σωστό, σώζοντας ένα εγκαταλελειμμένο βρέφος που ανακαλύπτουν τυχαία να κλαίει κοντά στην πύλη.

Το Rashomon αποτελεί την ομορφότερη πύλη για το ιαπωνικό σινεμά και όχι μόνο. Ο Kurosawa έδωσε νέα πνοή και ελευθερίες στους απανταχού κινηματογραφιστές, σπάζοντας τις προσδοκίες και τα δεσμά. Το φιλμ στην Ιαπωνία παραξένεψε τους κριτικούς, σε αντίθεση με το δυτικό κόσμο που αμέσως βράβευσε και το αποθέωσε. Το "Rashomon effect" έγινε κινηματογραφική ορολογία για να περιγράψει την υποκειμενική και σκόπιμα μπερδεμένη σεναριακή αφήγηση, ο Toshiro Mifune έγινε για χρόνια το πρόσωπο στα λόγια του Kurosawa, ενώ η αριστουργηματική χρήση του φωτός σε πολύ συγκεκριμένα, στοχευμένα σημεία της ταινίας προσέδωσε ακόμα μια μυθική διάσταση σε αυτό το αφηγηματικό αριστούργημα του σχετικισμού.

Τελευταία