Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣMIDNIGHT EXPRESSΗ γυαλιστερή πρόκληση του Ψωνιστηριού

Η γυαλιστερή πρόκληση του Ψωνιστηριού

Είσαι ο William Friedkin. Έχεις σαρώσει τα Όσκαρ με το The French Connection. Κάνεις κόσμο να λιποθυμά στις προβολές του Εξορκιστή, ο οποίος μετατρέπεται σε πολιτιστικό φαινόμενο. Τα 70s σου ανήκουν. Θα εφησυχάσεις τα επόμενα χρόνια; Ρητορική η ερώτηση και δεδομένα τα γέλια που θα προκαλέσει στο άκουσμά της. Ούτως ή άλλως, όταν μπορείς να ενοχλήσεις κόσμο με τις ταινίες σου, γιατί να μην το κάνεις; Έστω κι αν αυτό ξεσηκώσει θύελλα αρνητικών αντιδράσεων για να επανεκτιμηθεί χρόνια αργότερα; Και το Ψωνιστήρι του 1980 κατάφερε ακριβώς αυτό, να ενοχλήσει. Βαθύτατα και με όλες του τις αιτίες να είναι εμφανείς. Τώρα μένει να δούμε αν στη σαββατιάτικη προβολή του στο Midnight Express θα υπάρξουν αντίστοιχες αντιδράσεις.

Μια σειρά από δολοφονίες ομοφυλόφιλων ανδρών ταράζει τη Νέα Υόρκη. Ένας αστυνομικός, ο Steve Burns (Al Pacino) καλείται να διερευνήσει την υπόθεση με άκρα μυστικότητα, υποδυόμενος τον ομοφυλόφιλο. Η έρευνά του σύντομα τον οδηγεί στα φετιχιστικά κλαμπ της γκέι κοινότητας όπου θα γνωρίσει έναν κόσμο τον οποίο αγνοούσε. Ο δολοφόνος θα συνεχίσει το έργο του και ο Steve θα χρειαστεί να εντείνει τις προσπάθειές του, ακόμα κι αν αυτό τον κάνει να αμφισβητήσει ό,τι είχε μέχρι πρότινος δεδομένο.

Η συγκεκριμένη ταινία προφανώς και είναι μια άσκηση τεχνικών σοκ σε μια εποχή που ο συντηρητισμός ήταν έκδηλος. Μιλάμε για την εποχή που ο Reagan μεσουρανούσε και το πρότυπο της λευκής, ετεροφυλόφιλης μικροαστικής οικογένειας ήταν απαραίτητο να εξυμνείται, με όποιον παρεκκλίνει από αυτό να αντιμετωπίζει τις ανάλογες συνέπειες. Όσο βλέπω την ταινία, τόσο μπορώ να φανταστώ τον Friedkin σε κάποια προβολή της να χαμογελά σαρδόνια ξέροντας ότι για μια ακόμα φορά τα κατάφερε. Ειδικά σε σκηνές όπως αυτή που ο Steve μπαίνει σε μια βραδιά όπου όλοι είναι ντυμένοι με αστυνομικές στολές κι επιδίδονται σε όργια πρέπει να ήταν κανονικό αγκάθι στο μάτι μιας κοινωνίας που ήθελε τα όργανα της τάξης σεμνά (πάντα με τα δεδομένα τους) και εντός της ετεροκανονικότητας. Η δε σκηνή που μια ασπρόμαυρη αμερικάνικη σημαία λάμπει μέσα σε ένα αντίστοιχο κλαμπ, έρχεται να ενισχύσει αυτήν την υποψία.

Για να αποδώσει σωστά την ατμόσφαιρα αυτή, ο Friedkin κινηματογράφησε τις σεκάνς του σαν να είναι ιδωμένες μέσα από το κυρίαρχο μαύρο δέρμα των μπουφάν. Τα πάντα γυαλίζουν συγκρατημένα μέσα στο σκοτάδι, μοιάζουν σα μια απαγορευμένη γοητεία στην οποία άπαξ και ενδώσεις θα τύχεις αρνητικής κριτικής από τον περίγυρο. Ταυτόχρονα διέπονται από μια ζωντάνια η οποία δίνει μια αμεσότητα κι επιτρέπει μια ευκολότερη σύνδεση μεταξύ θεατή και θεάματος. Μπορείς να μυρίσεις τον ιδρώτα σε κάθε καρέ, το καυσαέριο, τη βρώμα των αστικών γωνιών και το βρεγμένο γρασίδι των πάρκων. Οι δολοφονίες είναι γυρισμένες με έναν τρόπο που φλερτάρει με το giallo ενώ η δολοφονία στην καμπίνα προβολής δε θα μου έκανε εντύπωση αν μάθαινα ότι αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τη δολοφονία μπροστά από τον προτζέκτορα στο Perfect Blue. O δε ρυθμός είναι υποδειγματικός, κρατώντας αμείωτο το σασπένς την αναζήτησης και κάνοντας όλη τη διαδικασία προσέγγισης του δολοφόνου ένα παιχνίδι μυαλού και επιμονής που εξιτάρει έχοντας ταυτόχρονα κεκαλυμμένη σεξουαλική ένταση.

Αυτή η κατάδυση στα συγκεκριμένα νερά, είναι φυσικό να ξυπνάει αμφιβολίες στον Steve που μέχρι πρότινος υπάκουγε πειθήνια στο ρόλο του και ουδέποτε διερωτήθηκε όχι σχετικά με τη σεξουαλικότητά του, αλλά με το ποιος πραγματικά είναι. Μπορεί να εγείρονται ερωτήματα σχετικά με το αν η ταινία πιστεύει πως ομοφυλόφιλος δε γεννιέσαι αλλά γίνεσαι λόγω ζωής θα ‘λεγε κανείς, αλλά δεδομένης της χρονολογίας που γυρίστηκε και των πεπαλαιωμένων πλέον απόψεων, θα μπορούσα να τη δικαιολογήσω. Ωστόσο αν σκεφτούμε το σύνολό της, καταλαβαίνουμε πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει καθώς μέσα στα 100 λεπτά της είναι διασκορπισμένα στιγμιότυπα που αποδεικνύουν το αντίθετο, ενώ το ανοιχτό κλείσιμο αφήνει χώρο για να αναπτυχθεί περαιτέρω αυτή η σκέψη.

Δε γίνεται, φυσικά, να μιλήσουμε για την ταινία χωρίς να αναφερθούμε στον ελέφαντα στο δωμάτιο: την απεικόνιση της ομοφυλοφιλίας. Με την έξοδό της στους κινηματογράφους στην αυγή της δεκαετίας του ’80 ξεσήκωσε αρνητικές αντιδράσεις από πλευράς των ομοφυλόφιλων για την έκφυλη απεικόνισή τους και την ενδεχόμενη αμαύρωση της εικόνας τους σε μια περίοδο που προσπαθούσαν να γίνουν αποδεκτοί στην υπερσυντηρητική κοινωνία. Μάλιστα μετά την κυκλοφορία της, υπήρξαν ορισμένα περιστατικά βίας και δολοφονιών ομοφυλοφίλων στα οποία λέγεται πως οι δράστες έπραξαν όντες επηρεασμένοι από την ταινία.

Μπορεί να μιλώ ως ετεροφυλόφιλος που ζει τα πράγματα από άλλη σκοπιά, μα η αλήθεια είναι ότι από την αρχή μέχρι το τέλος της, η ταινία δε μου δημιούργησε την εντύπωση ότι βρίθει ομοφοβίας. Και αυτό γιατί εξ’ αρχής φροντίζει να δείξει την αντιμετώπιση αυτών των ατόμων από τον υπόλοιπο κόσμο ως κατώτερα όντα, άξια θανάτου. Ως άτομα που ο εξευτελισμός τους από πολίτες και αρχές είναι επιτακτική ανάγκη. Που αναγκάζονται να υφίστανται εκμετάλλευση και να παραγκωνίζονται από όσους αγαπούν για κάτι τόσο απλό όσο ο σύντροφος που θέλουν στο πλάι τους. Όσον αφορά στην παρουσίαση των περιπτύξεων, δε βλέπω πουθενά κεκαλυμμένη ομοφοβία, όλες οι πράξεις γίνονται συναινετικά, οι συμμετέχοντες σε αυτές δεν παρουσιάζονται με καθόλου καρτουνίστικο τρόπο (αντιθέτως βρίθουν αρρενωπότητας, κάτι που πάει κόντρα στο στερεότυπο της απεικόνισης των queer ατόμων της εποχής) και δε γίνονται κωμικά αστειάκια όπου επιμένουν ιδιαίτερα να ασελγήσουν σε ετεροφυλόφιλους παρά τη θέλησή τους. Επιπλέον, καθιστά σαφές το τι εξετάζει ήδη πριν φτάσει σε αυτό το σημείο. Δεν εξετάζει τα τυπικά gay clubs αλλά τη σαδομαζοχιστική πλευρά αυτών η οποία εξακολουθεί να τηρεί τη συναίνεση και προστατεύει τα μέλη της.

Εν τέλει σίγουρα δεν είναι η πρώτη ταινία που θα μας έρθει στο μυαλό όταν σκεφτόμαστε τον Friedkin, πολλώ δε μάλλω τον Pacino ο οποίος διαπρέπει στον κόντρα ρόλο που υποδύεται. Αλλά σίγουρα είναι μια ταινία ιδιαίτερη που αν της αφεθείς, σε γοητεύει με τον τρόπο της. Και μεταξύ μας, μπορούμε να φανταστούμε καλύτερες συνθήκες προβολής από μια μεταμεσονύκτια Ριβιέρα; Δύσκολο. Σπεύσατε.

Τελευταία