Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΤο Επικίνδυνο Καθρέφτισμα Του Performance

Το Επικίνδυνο Καθρέφτισμα Του Performance

Ένα μαχητικό αεροπλάνο σχίζει τον αέρα. Απότομα κόβεται και το ακολουθούν πλάνα ενός αυτοκινήτου στην Αγγλική επαρχία υπό τους ήχους ροκ εν ρολ. Εξίσου απότομα περνάμε στη σιωπή και τα πλάνα εναλλάσσονται με μια άγρια bdsm σκηνή σεξ με όλο και πιο γρήγορα κατ. Το βλέμμα του πρωταγωνιστή μας κατά τη διάρκεια της είναι κενό. Τη σκυτάλη από τη σιωπή παίρνουν ατμοσφαιρικοί υποχθόνιοι βόμβοι. Από τα πρώτα του καρέ το Performance επιβάλλεται, τραβάει την προσοχή και δηλώνει πως κάτι δεν πάει καθόλου μα καθόλου καλά. Αυτό το νοσηρό τριπάκι με απατηλές στιγμές ηρεμίας που φτάνει όμως στη μεταμόρφωση μέσω της ανακάλυψης, είναι το αριστουργηματικό ντεμπούτο των Donald Cammell και Nicolas Roeg. Μια ηχηρή προσγείωση τους στην παγκόσμια φιλμογραφία που όσο κι αν πολεμήθηκε με την κυκλοφορία του, η κληρονομιά του πλέον το καθιερώνει σαν το καλτ διαμάντι που είναι. Αυτό το Σάββατο έχουμε την σπάνια ευκαιρία να το ανακαλύψουμε και να το απολαύσουμε στη μεγάλη οθόνη στα πλαίσια του Midnight Express.

Το αρχικό σενάριο που έγραφε ο Cammell λεγόταν “The Performers” και θα ήταν μια ελαφρά κωμική περιπέτεια. Στη συνέχεια άρχισε να σκοτεινιάζει επηρεασμένο από τον Borges και τον Artaud αλλά η Warner Bros. δεν επενέβη στα γυρίσματα πιστεύοντας ακόμα ότι θα πάρει ένα Hard Day’s Night με τον Mick Jagger αντί των Beatles. Το σοκ που τους προκάλεσε το τελικό έργο είχε σαν αντίδραση να μην κυκλοφορήσουν την ταινία για δύο ολόκληρα χρόνια καθώς είχε μονταριστεί τρεις φορές, θεωρούσαν ότι δεν σώζεται με παραπάνω γυρίσματα και πως απλά δεν βγάζει νόημα.

Στην ταινία ακολουθούμε τον Chas (James Fox) έναν τραμπούκο που μαζεύει προστασία για λογαριασμό της συμμορίας του Harry Flowers (Johnny Shannon). Απολαμβάνει τη βία στη δουλειά του όσο και στο σεξ αλλά οι πρώτες σκηνές κάνουν ξεκάθαρη την καταπίεση κάτω απ’ το αφεντικό του. Παράλληλα παίρνουμε ένα πορτραίτο της ρατσιστικής μάτσο Αγγλίας των καιρών κλείνοντας πάντα το μάτι στην παράδοση της. Σύντομα η ύβρης του Chas έρχεται με τη δολοφονία ενός παλιού του φίλου και βρίσκεται κυνηγημένος. Μια συζήτηση που θα κρυφακούσει τον φέρνει στο Notting Hill Gate με την ελπίδα μιας ιδανικής κρυψώνας, μέχρι να βγάλει ψεύτικο διαβατήριο διαφυγής, στην οικία του μποέμ καλλιτέχνη Turner (Mick Jagger), ο οποίος συγκατοικεί εκεί με τις ερωμένες του Pherber (Anita Pallenberg) και Lucy (Michele Breton). Παρόλο που η συγκατοίκηση ξεκινάει με αντιστάσεις κι από τους δύο άντρες σιγά σιγά οι άμυνες πέφτουν και το ταξίδι θα είναι αρκετά διαφορετικό από αυτό που προγραμμάτιζε ο Chas.

Η αρχή γίνεται αρκετά απαλά με ένα παιχνίδι γκαρνταρόμπας προσπαθώντας να βγει μια φωτογραφία για το διαβατήριο. Σταδιακά όμως ο ελεύθερος έρωτας που βρίσκεται μπροστά του και ένα αναπάντεχο τριπάκι ψυχεδελικών μανιταριών θα ανοίξουν τις εγκεφαλικές απολήξεις του. Σ’ αυτό το σημείο έχουμε και την ξεκάθαρη επιρροή του William S. Burroughs, κολλητού του Cammell. Ονομαστικά ως Dr. Burroughs αλλά και με αναφορά στον κήπο των απολαύσεων του Hassan Ι Sabbah, αρχηγού των ασσασίνων, που είχε απασχολήσει πολύ τον συγγραφέα. Τον παραλληλίζει με την κατάσταση στην οποία βρίσκεται υπό την επήρεια ο Chas. Αλλωστε και το motto του Hassan ήταν «Nothing Is True – Everything Is Permitted» κι αυτό μαθαίνει κι ο καταραμένος μας ήρωας.

Οι καθρέφτες εμφανίζονται πρώτα σαν στοιχείου αυτοπραγμάτωσης του Turner αλλά γίνονται ο καταλύτης για να μπλεχτούν οι ταυτότητες τους και οι κόσμοι τους στη σκηνή ανθολογίας του τραγουδιού “Memo From Turner”. Στο τέλος του ταξιδιού ο Turner έχει εισβάλει εγκεφαλικά στον παλιό κόσμο του Chas και ο Chas έχει δοθεί πλήρως σε αυτόν του Turner με κάθε ετεροκανονικότητα καταλυμένη. Η βία της πραγματικότητας θα τους βρει όμως ακόμα κι αν έχει διαστρεβλωθεί για πάντα το πρίσμα.

Οι δύο σκηνοθέτες έχουν όλο το τσαγανό του πρωτάρη και αφήνουν ελάχιστες πτυχές του μέσου ανεκμετάλλευτες. Ακραίες εναλλαγές πλάνων είτε από άποψη μεγέθους, χρώματος, φωτισμών χτυπάνε τις αισθήσεις του θεατή και κάνουν τα στατικά ακόμα πιο αποτελεσματικά και οικονομημένα. Αντίστοιχα και οι εναλλαγές στη μουσική με κλασσική στον παλιό βίαιο κόσμο που την ακολουθούν τα μπλουζ και το σιτάρ της ελευθεριακής ψυχεδέλειας. Πλάνα που οι χαρακτήρες κοιτάνε μέσα στην κάμερα, crash zoom, smash-cuts αλλά και γύρισμα που θα αντιγράψουν πολλά μελλοντικά βίντεοκλιπ για το “Memo…”. Όλα μαζί συνθέτουν ένα mise en scene που όσο πρωτοποριακό ήταν τότε, τόσο φρέσκο είναι ακόμα.

Η ταινία είχε και πολύ αληθινές επιπτώσεις στις ζωές των συμμετεχόντων. Ο Fox εγκατέλειψε την ηθοποιία για δέκα χρόνια και στράφηκε στην θρησκεία, η ταινία επιτάχυνε αυτό το πέρασμα. Για την μικρή Breton ήταν ο πρώτος και τελευταίος ρόλος καθώς η συμμετοχή της στα πραγματικά τρία του Cammell μαζί με την απεικόνιση τους πιθανότατα την τραυμάτισε. Η Pallenberg ήταν πρώην ερωμένη του Cammell, είχε να παίξει σκηνές σεξ με τον Mick Jagger ο οποίος ακόμα αφήνει υπόνοιες για το πόσο πραγματικές ήταν. Παράλληλα είχε σχέση με τον Keith Richards και πάλευε με τον εθισμό της στα ναρκωτικά, συνδυασμοί που είχαν αντίστοιχα αποτελέσματα με της Breton.

Το γκανγκστερικό πρώτο μισό της ταινίας επηρέασε το σινεμά του Guy Ritchie και του Jonathan Glazer αλλά και το Legend που απεικονίζει την ζωή των διαβόητων αδελφών Kray. Ο πραγματικός συνεργάτης τους John Bindon εμφανίζεται στο Pefrormance σε μια σκηνή εμπνευσμένη από ένα περιστατικό που είχε ζήσει. Είναι μία απ’ τις αγαπημένες ταινίες του Martin Scrosese ο οποίος χρησιμοποίησε το “Memo…” σε μια σκηνή του Goodfellas. Στο True Romance του Tony Scott ο Drexl χρησιμοποίει μια λάμπα όμοια με τον Turner στη σκηνή του “Memo…” και ο ίδιος ο Turner εμφανίζεται στο graphic novel The League Of Extraordinary Gentlemen του Allan Moore.

Όταν ο Roeg είχε ερωτηθεί πως νιώθει που οι ταινίες του δεν έχουν μεγάλα ανοίγματα στις αίθουσες από άποψη εισιτηρίων είχε απαντήσει «Μοναξιά. Σε κάνει να νιώθεις μόνο». Σίγουρα πλέον το έργο του έχει αγκαλιαστεί απ’ το κοινό και την κριτική. Στη Ριβιέρα αύριο βιώνουμε συλλογικά το ξεκίνημα του.

Τελευταία