Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑThe Big Lebowski: Μπόουλινγκ και Νουάρ παράνοια στο Λος Αντζελες

The Big Lebowski: Μπόουλινγκ και Νουάρ παράνοια στο Λος Αντζελες

Στο πάνθεον των ταινιών που μπορείς να δεις και να ξαναδείς χωρίς βαρεθείς, το "The Big Lebowski" (Ο Μεγάλος Λεμπόφσκι) σίγουρα κατέχει πολύ υψηλή θέση, πιθανότατα και την κορυφαία. Μια ταινία που μπορείς να δεις υπό οποιαδήποτε κατάσταση και πάλι να καταφέρει να σε τραβήξει μέσα στο χαοτικά υπέροχο κόσμο της. Μια ταινία που η εκνευριστικά χιλιοφορεμένη φράση “καλτ-φαινόμενο” μοιάζει να έχει φτιαχτεί για εκείνη. Δεν είναι άλλωστε λίγα τα White Russian, λίγα τα μπινελίκια προς τους Eagles και λίγοι οι Creedence Clearwater Revival που βίδωσαν για τα καλά στο συλλογικό ασυνείδητο της σύγχρονης ποπ κουλτούρας. Αυτά και άλλα τόσα πολλά θα απολαύσουμε ακόμα ένα όμορφο Σαββατόβραδο στο Midnight Express και τη Ριβιέρα.

Ο Μεγάλος Λεμπόφσκι έσκασε μύτη στις οθόνες μας το 1998 και, όπως και η ίδια η φιγούρα του πρωταγωνιστή Jeff Bridges (σε ρόλο ζωής εδώ), άφησε -αρχικά- παραξενεμένους κοινό και κριτικούς. Τι ήθελε να πει αυτή η τόσο χαλαρή ταινία με τους ιδιαίτερα ετερόκλητους χαρακτήρες της; Με τον καιρό, η εικόνα καθάρισε: Ο Λεμπόφσκι αποτελεί ένα εκπληκτικό και βαθιά αυτοαναφορικό κινηματογραφικό κολάζ που καλύπτει ένα ευρύτατο φάσμα του κοινού, ένα φιλμ πρώτα και κύρια φτιαγμένο από ερασιτέχνες (με την πραγματική έννοια της λέξης) του σινεμά. Το πάθος των αδελφών Κοέν ξεχειλίζει σχεδόν σε κάθε καρέ της ταινίας. Αν και ιδιότυπη χρήση της λέξης πάθος, μιας και οι επικριτές των δυο αδελφών συνήθως τους αποδίδουν έλλειψη ζωντάνιας και πάθους στα φιλμ τους, ωστόσο με μια ματιά κάτω από το μικροσκόπιο ίσως διαπιστώσουμε ότι δεν ισχύει, ειδικά σε τούτη εδώ την ταινία.


Το οποίο φιλμ στην πραγματικότητα είναι ένα ιδιότυπο νουάρ. Οι Κοέν συνδιαλέγονται με πολλά κομμάτια της κινηματογραφικής ιστορίας όπως προείπαμε, αλλά δεν κρύβεται η συμπάθεια στο αγνό κλασικό νουάρ, από το πρώτο τους κιόλας φιλμ, Blood Simple. Μόνο που εδώ αντί για ντετέκτιβ, έχουμε έναν deadbeat, έναν γεροντοχίπη, έναν τεμπέλη της κοινωνίας των 80ς. Ο περίφημος Τζέφρι -The Dude- Λεμπόφσκι. Στον αντίποδα έχουμε τον συνονόματο Τζέφρι Λεμπόφσκι, έναν εκατομμυριούχο, έναν “νικητή” του συστήματος. Κοινώς έχουμε μια διαμάχη δεκαετιών: Η δεκαετία του ‘60 αναμετράται με εκείνη του ‘80 στο γήπεδο της δεκαετίας του ‘90 (η ταινία διαδραματίζεται το 1991, όταν ξεκινούσε ο πόλεμος του Κόλπου). Το ματς: Ρηγκανισμός εναντίον Χιπισμού. Η νουάρ ατμόσφαιρα είναι άλλοτε απτή κι άλλοτε εξαιρετικά μασκαρεμένη στους διαλόγους με ρυθμού πολυβόλου, αλλά στην πραγματικότητα ο Λεμπόφσκι είναι ακριβώς αυτό. Μια ταινία που όλα περιστρέφονται γύρω από ένα κατουρημένο χαλί. Και το μπλέξιμο του λούζερ με τον εκατομμυριούχο. Αυτά και μόνο είναι αρκετά για να ξεπηδήσει στην οθόνη ένα μοναδικό μίγμα. Ο πρωταγωνιστής δε φοράει κοστούμι, καπαρντίνα και καπέλο, φοράει φτηνά γυαλιά, έχει κοιλίτσα, ρόμπα, βερμούδα και πλαστικά πέδιλα για τη θάλασσα. Το αυτοκίνητό του δεν είναι κάποια τρομερή Μπιούικ ή Κάντιλακ, αλλά ένα χιλιοταλαιπωρημένο ήδη από την αρχή της ταινίας Φορντ Τορίνο. Μια επέκταση της προσωπικότητάς του δηλαδή. Η οπτική του ατζαμή που μπλέκεται σε ένα μυστήριο και προσπαθεί να το λύσει δεν είναι πρωτότυπη, ωστόσο αυτό που διαφοροποιείται εδώ δεν είναι το σενάριο, ούτε το σασπένς, αλλά τα υπέροχα μούτρα που εμφανίζονται εδώ. Ο Dude δεν είναι ατακαδόρος σαν κάποιος τυχοδιωκτικός ντετέκτιβ, γι’ αυτό και δέχεται πολλές φορές τα σχολιάκια και τις ειρωνείες των άλλων με ένα υπέροχο “νεκρό” βλέμμα ή απλά με ατάκες του στυλ “Well, yeah that’s just your opinion, man”. Ατάκες και στυλ που έχουν γίνει πρακτικά μάντρα για όσους λατρεύουν την ταινία. Και είναι πολλοί.

Στον αντίποδα, έχουμε την προσωπικότητα του Γουόλτερ Σόμπτσακ. Πιθανότατα ρόλος ζωής και για τον John Goodman εδώ, ο κολλητός του Dude, είναι η οπτική των ‘60ς από την άλλη πλευρά. Ένας ημίτρελος βετεράνος του Βιετνάμ, με εκρήξεις και παρεμβάσεις που σχεδόν πάντα, οξύνουν και χειροτερεύουν την κατάσταση. Γεμάτος ψεύτικη αυτοπεποίθηση, μάτσο μπραβάντο, είναι η προσωποποίηση εκείνου που θέλει να έχει καλές προθέσεις και λανθάνοντες ηθικούς κώδικες βέβαια, ώστε τελικά κατορθώνει να τα κάνει σκατά. Ο ρόλος αυτός, γραμμένος από τους Κοέν με τον Γκούντμαν στο μυαλό που είχε ήδη δώσει ρέστα στο δικό τους Barton Fink (1991), είναι κομμένος και ραμμένος από μια άλλη τέτοια μεγάλη χολιγουντιανή περσόνα. Το σκηνοθέτη/σεναριογράφο John Milius, που γνωρίζουμε ως σεναριογράφο των Αποκάλυψη Τώρα, Dirty Harry, Magnum Force και φυσικά ως το μοναδικό άνθρωπο που θα μπορούσε να σκηνοθετήσει όπως έπρεπε τον Κόναν τον Βάρβαρο. Όπως κι έκανε το 1982, δίνοντας το πρώτο μεγάλο εισιτήριο στον 'Aρνολντ Σβαρτσενέγκερ. Η εμφάνισή του είναι ακριβώς όπως και του Γκούντμαν στην ταινία. Τετράγωνο κούρεμα, πορτοκαλί φακοί στα γυαλιά, στρατιωτικά τζάκετ και η προναφερθείσα larger than life συμπεριφορά με τις σαφείς σεναριακές και κινηματογραφικές συμβάσεις να τηρούνται βέβαια.

                         


Κάτι ανάλογο συνέβη και με το χαρακτήρα του Dude, παρμένος εν μέρει από τη φοβερή και τρομερή προσωπικότητα του Jeff Dowd, ενός πολιτικού ακτιβιστή κατά την περίοδο του πολέμου στο Βιετνάμ, μέλος της Seattle Seven, της ακτιβιστικής οργάνωσης που δρούσε εκείνη την εποχή. Ο Λεμπόφσκι αναφέρει σε ανύποπτο χρόνο ότι υπήρξε μέλος της, φωτογραφίζοντας ξεκάθαρα το βίο και πολιτεία του Dowd.

              

Σαφέστατα, και οι υπόλοιπες φιγούρες σίγουρα αφήνουν το στίγμα τους. Από την εσκεμμένα διακριτική φιγούρα του Steve Buscemi ως του Ντόνυ -Theodore Donald Kerabatsos- ο τρίτος της παρέας του Dude, στην υπέρτατη φιγούρα του Jesus Quintana (John Turturro), που κάνει μέσα σε δυο σκηνές αυτό που δε μπορούν άλλοι σε ολόκληρο φιλμ: Μένει αξέχαστος σε τέτοιο βαθμό, ώστε υπάρχει στα σκαριά ξεχωριστό δικό του φιλμ που θα δούμε -ευελπιστούμε- σύντομα. Ή το πέρασμα των τριών μηδενιστών που κυνηγούν το Λεμπόφσκι, με τον Flea των Red Hot Chili Peppers και τον αρχηγό τους, υποδύεται ο πάντα εξαιρετικός Peter Stormare, τη Maude Lebowski, κόρη του εκατομμυριούχου Λεμπόφσκι με τη Julianne Moore να ανατρέπει κι εδώ τα κλισέ των νουάρ και τη femme fatale να μετατρέπεται σε μια δυναμική, φεμινίστρια, καλλιτέχνη που τα έργα της φέρνουν σε δύσκολη θέση το άλλο φύλο. Ή στην περίπτωση του Dude, η συναναστροφή μαζί της δημιουργεί μια σουρεάλ φαντασίωση γεμάτη μπόουλινγκ, Kenny Rogers και το Σαντάμ Χουσεΐν να μοιράζει παπούτσια μπόουλινγκ. Και όλα αυτά περιτυλιγμένα με τη θεσπέσια φωνή και παρουσία του Sam Elliott στο ρόλο του ανώνυμου αφηγητή-καουμπόι (άλλο που δεν ήθελε ο Elliott). 

Λίγες ταινίες μπορούν να υποστηρίξουν ότι έχουν δημιουργήσει τέτοιο μεγάλο καλτ κοινό ώστε να έχουν θρησκεία στο όνομά τους. Η ζωή/στάση του Λεμπόφσκι έχει μετατραπεί πρακτικά σε μια "τεμπέλικη Βίβλο", τα Lebowski Fest δίνουν και παίρνουν στις ΗΠΑ, σπάζοντας μια και καλή τα όρια της κινηματογραφικής ψυχαγωγίας. Αν θα ασπαζόμασταν τον Dude-ισμό δεν ξέρουμε, το σκεφτόμαστε, αλλά σίγουρα δε θα χάσουμε την ευκαιρία να δούμε και να ξαναδούμε ένα τόσο φιλμ που είναι και θα είναι χορταστικό, παράξενο, υπερβολικά αστείο και φρέσκο σα να είναι η πρώτη φορά.

Τελευταία