Αρχική ΜΟΥΣΙΚΗΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑ80 Χρόνια John Lennon: To είδωλο και ο άνθρωπος

80 Χρόνια John Lennon: To είδωλο και ο άνθρωπος

To κείμενο αυτό δεν είναι μια ακόμη γενέθλιος βιογραφία για το John Lennon. Όλοι ξέρουμε την ιστορία του και των Beatles. Ωστόσο, το “κεφάλι” του Σκαθαριού θα γινόταν ογδόντα ετών σήμερα εάν κάποιος παράφρων πριν από σαράντα χρόνια δεν είχε αποφασίσει να τον σκοτώσει διότι ήθελε τη φήμη του, να τιμωρήσει την υποτιθέμενη υποκρισία του ροκ σταρ, ως αυτόκλητος τιμωρός. Κι όμως, πολλές απόψεις φανερώνουν μια ρεβιζιονιστική διάθεση για το Lennon: Εκρηκτικός, πνευματώδης, καυστικός, αστείος, ιδιοφυής, έντονος, προβληματικός, γλυκός, επιθετικός. Κι όμως, όλα μαζί συνθέτουν πράγματι το Lennon.

Ένας έφηβος, μεγαλωμένος ουσιαστικά χωρίς γονείς, από τη θεία του, βουτηγμένος στην τέχνη του και το ακαταμάχητο πνεύμα, ταυτόχρονα έκρυβε και μια πιο ευαίσθητη πλευρά. Από τη μια, ο αεράτος αρχηγός της μεγαλύτερης μπάντας του πλανήτη, από την άλλη ένας πιο μαλακός και αντανακλαστικά αντιδραστικός. Το είδωλο και η αποκαθήλωση. Ένα κλασικό δίπολο του πολιτισμού μας, μια μικρή χαρά όταν βλέπουμε αυτούς που τοποθετούμε σε βάθρο να πέφτουν, να είναι ανθρώπινοι, να κάνουν λάθη που εμείς ποτέ δε θα κάναμε. Ο Lennon ανήκε σε εκείνη τη γενιά που κατάφερε μέσω της τέχνης της να είναι ειλικρινής, πρόλαβε τη βιομηχανία όταν σχηματιζόταν για να γίνει όπως είναι σήμερα. Οι Beatles, οι Stones, o Hendrix, οι Doors, οι Grateful Dead και χίλιοι άλλοι είχαν το ταλέντο και μπήκαν στο σύστημα. Σήμερα, το σύστημα φαίνεται να παράγει και αναπαράγει τους ρόλους αυτούς σαν σε καλοραμμένο κοστούμι. Αυτό δεν είναι σχόλιο επάνω στην παραγωγή του σήμερα, που εντάξει λειτουργεί όπως λειτουργεί, αλλά στο πώς κατόρθωσε η αντικουλτούρα να καταλάβει την ποπ κουλτούρα, ή καλύτερα να συμβαδίσει με εκείνη κατά τη δεκαετία του ‘60.

Πάντα μου αρέσει να λέω πως οι Beatles ήταν η αιχμή του δόρατος σε αυτό το δυνατό μπάσιμο της μουσικής έκρηξης των 60ς. Ναι, ο Έλβις πήρε το θρόνο από την προηγούμενη δεκαετία και έφτιαξε το αιώνιο ποπ είδωλο, που ίσως θα ανήκε σε κάποιον άλλον γίγαντα, όπως ο Leadbelly, o Chuck Berry, ο Little Richard ή ο Howlin’ Wolf, δυστυχώς όμως οι φυλετικοί διαχωρισμοί ήταν έντονοι και άκρως απαγορευτικοί για κάτι τέτοιο. Επομένως, εκεί βάδισαν οι Beatles, εξελίσσοντας τη φόρμα του αρχετυπικού γκρουπ. Έγραφαν, έπαιζαν και τραγουδούσαν όλοι. 'Aλλοι περισσότερο, άλλοι λιγότερο, αλλά όλοι είχαν έναν ρόλο. Και ο Lennon ήταν στην κορυφή της αιχμής του δόρατος. Ο αρχηγός, ο πνευματώδης φαφλατάς που έπαιρνε τα φώτα όταν τα πράγματα ζόριζαν, έβγαινε μπροστά στις συνεντεύξεις και μιλούσε περισσότερο γι’ αυτό που ήθελε να μιλήσει, παρά για ό,τι ήταν “πρέπον”. Και αυτό αργά και σταδιακά αποξένωσε το κοινό του, ειδικά κατά τη διάλυση του συγκροτήματος, την εμφάνιση της "μάγισσας" Yoko Ono και των δηλώσεων υπέρ των αντιπολεμικών διαμαρτυριών. Κι όμως, αυτό που στηλιτεύεται, η διαμαρτυρία ήταν κάτι που έκαναν ακόμη τότε οι καλλιτέχνες, έστω και με μια αφέλεια, έστω και με μια μεγαλομανία. Ωστόσο, είναι δύσκολο να μην τη χαρακτηρίσεις ειλικρινή. Διότι, τα endorsements και τα προμόσιον δεν ήταν απλές προωθητικές ενέργειες για να προωθηθεί το “εγώ” του εκάστοτε καλλιτέχνη. Ήταν αντ’ αυτού κάποιες συνειδητές, ενίοτε αυθόρμητες ενέργειες, πάντοτε με γνώμονα το "μήνυμα", όχι το κέρδος. Ο Lennon των Give Peace a Chance, Imagine, Power to the People, John Sinclair, God κ.α έγινε σύμβολο του αντιπολεμικού κινήματος. 'Αλλοι το έκαναν μάντρα, άλλοι το σνόμπαραν ως “ακόμα μια νουθεσία των πλουσίων που έχουν χρήματα και μας κουνάνε το δάχτυλο”. Η ιστορία όμως λέει ότι λίγοι πριν τον Dylan και το είδωλό του, το Woody Guthrie έκαναν αγνή, στρατευμένη μουσική εντός του mainstream. Κι αν ο Guthrie έγινε γνωστός στο ευρύ κοινό μέσω της επιρροής που άσκησε στο Dylan, ο Lennon ήταν ήδη το ποπ φαινόμενο. Και επέλεξε να υπονομεύσει την εικόνα του, αλλάζοντας το λουκ του κουλ τύπου και κάνοντας “δικό του” το αντισυμβατικό στρογγυλό γυαλί, έχοντας τον Τύπο να κιτρινίζει επικίνδυνα σε κάθε ευκαιρία που έβλεπε τη Yoko και βέβαια τον πρότερο έντιμο βίο του “καλού moptop ροκσταρ” (“Christ you know it ain’t easy, you know how hard it could be. The way things are going, they’re going to crucify me” - The Ballad of John and Yoko).


Φαινόταν ήδη από το 1966, ότι ο Lennon ήθελε να αποσχιστεί από το ποπ γκρουπ φαινόμενο και να προχωρήσει σε κάτι πιο ουσιαστικό. Ουσιαστικό για τον ίδιο, η προσωπική και καλλιτεχνική έκφραση ήταν το πιο βασικό για τους Beatles. Αν δεν συμφωνούσαν και οι τέσσερις, δεν έβγαινε. Όσο δίκαιο κι αν φαντάζει το μοντέλο αυτό, άρχιζε να τους πιέζει, ο καθένας ξεκινούσε να έχει διαφορετικές επιρροές. Οι περιοδείες δεν υπήρχαν πια, οπότε το στούντιο ήταν το καταφύγιο. Η Μπιτλμάνια ωρίμαζε μαζί με το κοινό τους και στο τέλος θα σάπιζε. Θα έδειχνε το χειρότερό της πρόσωπο την 8η Δεκέμβρη 1980, όταν ο τρελαμένος φαν του Lennon το πρωί θα έπαιρνε το αυτόγραφό του και το βράδυ θα τον πυροβολούσε πισώπλατα πέντε φορές, εξαγριωμένος από την περίφημη δήλωση του τραγουδιστή για τους Beatles και το Χριστό, τα αφοριστικά τραγούδια- δηλώσεις του Lennon στα πρώτα σόλο άλμπουμ, αλλά και την παρερμηνεία σε βαθμό ανθρωποκτονίας του λογοτεχνικού Χόλντεν Κόλφιλντ, πρωταγωνιστή του Catcher in the Rye του J.D Salinger. Το είδωλο έπεσε από το βωμό.

Στην πραγματικότητα όμως συνέβη αυτό που συμβαίνει συνήθως στην κουλτούρα μας. Ο νεκρός δεδικαίωται και ο Lennon έγινε μάρτυρας. Μάρτυρας για το τίποτα ωστόσο, γιατί μια τόσο τυχαία έκρηξη βίας συμβαίνει δυστυχώς συχνά και με πολλές μορφές. Και σίγουρα εγείρονται προβληματισμοί και απορίες, τα είδωλα δεν πρέπει να υπάρχουν για να γκρεμίζονται, αλλά για να λειτουργούν ως παράδειγμα είτε προς μίμηση είτε προς αποφυγή. Πολύ συχνά όμως, τα είδωλα δεν είναι οι ίδιοι οι άνθρωποι που την πληρώνουν για τη γιγάντωση της μορφής τους. Ήταν ο Lennon άγιος; Μια τυπική ερώτηση που τριγυρίζει συχνά συζητήσεις γύρω από αυτόν, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Νομίζω η σωστότερη ερώτηση είναι, όφειλε να είναι;

Όπως και να 'χει, κατ’ αυτήν την περίεργη χρονική συγκυρία, σήμερα ο Lennon θα γινόταν ογδόντα ετών. Το μισό αυτών των χρόνων έζησε, αλλά μας συντροφεύει άλλο τόσο. Και πολλοί ετοιμάζουν αφιερώματα, ο γιος του με τη Yoko, o Sean, ετοίμασε αφιέρωμα στο ραδιοφωνικό BBC, με εκλεκτούς καλεσμένους, τον Paul McCartney και τον Elton John, (σ.σ ο νονός του Sean). H Υoko με τη σειρά της, κυκλοφόρησε μια ωραιότατη συλλογή με τα καλύτερα τραγούδια του σε νέα μίξη, κάπως πιο φρέσκια και σύγχρονη, ενώ και τα αφιερώματα σε ραδιόφωνα ανά τον κόσμο αναμένονται πολλά και ποικίλα.

Εμείς, απλώς θα κλείσουμε με το, υποκειμενικά, ωραιότερο τραγούδι του Lennon, ένα τραγούδι αγνής αισιοδοξίας κι ελπίδας. Με λιγότερους καλλιτέχνες να δολοφονούνται για τις απόψεις τους, με λιγότερες εκρήξεις τυφλής βίας και περισσότερη αλήθεια εντός κι εκτός τέχνης.

Τελευταία