Ο σαραντάρης Elephant Man

Ο David Lynch μετά το Eraserhead έγραψε το Ronnie Rocket αλλά δεν είχε τύχη στην εύρεση χρημάτων για να το γυρίσει. Εκείνο τον καιρό τον βοηθούσε σε ρόλο παραγωγού ο φίλος του Stuart Cornfeld ο οποίος δούλευε για τον Mel Brooks. Ο Lynch μετά τις δυσκολίες με το Ronnie Rocket είχε αποφασίσει να σκηνοθετήσει το σενάριο κάποιου άλλου, οπότε ρώτησε τον φίλο του. Όταν οι δύο άντρες συναντήθηκαν ο Cornfeld είχε τέσσερα πιθανά σενάρια αλλά μόλις είπε στον Lynch ότι το πρώτο λέγεται The Elephant Man σύμφωνα με τα λεγόμενα του μια βόμβα υδρογόνου έσκασε στο κεφάλι του, ένιωσε σαν ξέρει το σενάριο από παλιά και δεν ήθελε καν να μάθει τα υπόλοιπα. Αφού πέρασε από 6 πιθανά στούντιο το σενάριο πέφτει στα χέρια του Mel Brooks που ξεκίναγε την BrooksFilms, εταιρία παραγωγής που ήθελε μην ασχοληθεί με κωμικές ταινίες. Δεν ήξερε όμως τον Lynch και κανόνισε να δει το Eraserhead και ύστερα να συναντηθούν. Ο νεαρός Lynch είχε πιστέψει πως δεν υπήρχε περίπτωση η ταινία να αρέσει στον Brooks, κι ότι το ταξίδι τελείωνε εκεί. Παρόλα αυτά ο Brooks λάτρεψε την ταινία και εμπιστευόταν πλέον απόλυτα τον Lynch για την πρώτη ταινία της εταιρίας του. Όλα τα στοιχεία είχανε κουμπώσει για την ταινία που θα βάλει τον Lynch στο mainstream.

Στην ταινία ακολουθούμε τον John Merick(John Hurt) έναν άντρα που γεννήθηκε παραμορφωμένος επειδή επιτέθηκαν ελέφαντες στη μητέρα του κατά τη διάρκεια της κύησης. Το γεγονός ότι μοιάζει κι ο ίδιος με ελέφαντα προσδίδει μια υπερφυσική νότα στην πλοκή και θέτει την ονειρική πραγματικότητα που θα επακολουθήσει. Αυτή είναι ο 19ος αιώνας της Αγγλίας και βρίσκουμε τον πρωταγωνιστή μας σαν ατραξιόν σε καρναβάλια. Εκεί θα τον ανακαλύψει ο γιατρός Frederick Treves(Antony Hopkins) και θα τον πάρει υπό την προστασία του από τα χέρια του Bytes(Freddie Jones) που τον εκμεταλλεύεται. Το ταξίδι του όμως σ’ αυτόν τον σκληρό κόσμο μόλις αρχίζει και μέχρι την πλήρωση, θα δει όλες τις πλευρές της ανθρωπότητας.

Ο κόσμος που προτάσσει ο Lynch στην ταινία είναι σκληρός. Στην αρχή της βιομηχανοποίησης, του δίνει την ευκαιρία για την ενδυνάμωση της ατμόσφαιρας με πλάνα γεμάτα ατμό και καπνό, τους ήχους των σωλήνων των συστημάτων ύδρευσης και του γκαζιού στις λάμπες. Δεν χάνεται και ευκαιρία για να φανούν οι μηχανές που περικλείουν την απανθρωπιά της κοινωνίας και υπογραμμίζουν την απρόσωπη αποξένωση της νέας βιομηχανικής ύπαρξης. Όλα αυτά καθόλου ανόμοια με το ντεμπούτο του, έχουμε για άλλη μια φορά το άγονο τοπίο στο οποίο καλούμαστε να ακολουθήσουμε τον παρία μέχρι την μοιραία κατάληξη. Ο ξεχωριστός πρωταγωνιστής σε έναν περίεργο και αφιλόξενο κόσμο εμφανίζεται σε όλη τη φιλμογραφία του Lynch, εδώ για μία και μοναδική φορά σε συνθήκες εποχής. Αυτές τις συνθήκες εκμεταλλεύεται εν τέλει για να κάνει το τοπίο της ταινίας εξπρεσιονιστικό δημιουργώντας μια Βικτωριανή Αγγλία μέσα απ’ το πρίσμα του, άλλη μία απ’ τις ονειρικές του πραγματικότητες.

'Αλλωστε η κατανόηση της εποχής στην οποία διαδραματίζεται η ιστορία ήρθε στον Lynch διαισθητικά. Πριν τα γυρίσματα για πρώτη φορά στο Eastern Hospital, βρισκόταν σε έναν διάδρομο και κατά δική του ομολογία ένας άνεμος φύσηξε μέσα του και γνώριζε ξαφνικά ό,τι χρειαζόταν να γνωρίζει για το Βικτωριανό Λονδίνο και τον κόσμο που έπρεπε να χτίσει. Αυτός ο συγχρονισμός πιθανώς ήταν το κούμπωμα του ονείρου που κουβαλούσε πάνω στο σενάριο με την πραγματικότητα που καλούνταν να αναπαραστήσει. Όπως του ήρθε πνευματικά η καλλιτεχνική λύση, έτσι και η ιστορία βρίθει πνευματικότητας.

Στη βάση της ψυχής του ο Merick, παρουσιάζεται πιο ευαίσθητος, ευσυγκίνητος προς την τέχνη και την ομορφιά, τελικά πιο βαθιά πνευματικός από τους περισσότερους άλλους χαρακτήρες. Είναι η πέραν του δέοντος ανθρώπινη ψυχή του που αντιπαραβάλλεται και στον βασικό δυισμό της ταινίας, του ζώου με τον άνθρωπο. Για όλους τους παραπάνω λόγους ο John αποδεικνύει ότι είναι άνθρωπος αλλά μέρος μιας κοινωνίας χωρίς ενσυναίσθηση δεν θα μπορεί να είναι ποτέ. Ενσυναίσθηση που συναντάει αβίαστη μόνο στα πρόσωπα των γυναικών όπως της όμορφης ηθοποιού Mrs. Kendal(Anne Bancroft), που είναι και η μόνη που δείχνει αγάπη στον John μέσα από ένα φιλί, κάνοντας τον νιώσει πως είναι κι αυτός άξιος τρυφερότητας.

Η ανθρώπινη φύση του συνέχεια αμφισβητείται με την πλειοψηφία να αντιμετωπίζει τον John σαν αξιοπερίεργο είτε μιλάμε για αμόρφωτους είτε για αριστοκράτες. Του δίνουν διαρκώς το στάτους της ατραξιόν. Σημασία έχει η όψη και κανένας από τους εμφανώς απάνθρωπους στη συμπεριφορά χαρακτήρες που περνάνε δεν κλήθηκε να αποδείξει την ανθρώπινη υπόσταση του, είτε μέσω της λογικής του είτε της πνευματικότητας του όπως ο John, γιατί απλά δεν είναι διαφορετικοί. Είναι οι κανονικοί του κόσμου στον οποίο ο αγνός Merick είναι ξένος, πιθανότατα και οι αιτίες που είναι τόσο καλόψυχος. Κάπως ειρωνικά η στιγμή που γίνεται μέλος της κοινωνίας συμβολικά είναι όταν έχει απολαύσει μια θεατρική παράσταση με ανθρωπόμορφα ζώα, ένα καθρέφτισμα της ιστορίας του σαν επιμύθιο πριν το φινάλε. Ιστορίες που λειτουργούν ως φορέας συγκίνησης στην σκληρή κοινωνία της αποξένωσης. Παρόλα αυτά η πνευματικότητα κλείνει την ταινία με το κοινό να παίρνει την διαβεβαίωση ότι ο John έχει εκπληρωθεί μέσω της αγάπης των φροντιστών του. Έσωσε την ψυχή του στο πρόσωπο της μητέρας του και χάριν στην τέχνη εν γένει.

Αυτή λοιπόν η πιο κοινωνική ταινία του Lynch, έλαβε οχτώ υποψηφιότητες για Όσκαρ και αποτέλεσε το σκαλοπάτι για όλη την μετέπειτα πορεία του, σαραντάχρονης σήμερα στην ημερομηνία γενικής κυκλοφορίας της ταινίας. Ακόμα και ως μία από τις πιο ρεαλιστικές ταινίες του, κρατάει χαρακτηριστικό το στίγμα του και στο οπτικοακουστικό κομμάτι της αλλά και στο θεματικό. Αποτελεί ένα απαραίτητο κομμάτι της φιλμογραφίας του ως επιτυχημένο βάπτισμα του πυρός στις μεγαλύτερες παραγωγές.

Τελευταία