Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΟ Chaplin μίλησε, μα δεν ακούσαμε

Ο Chaplin μίλησε, μα δεν ακούσαμε

Υπό «κανονικές συνθήκες», μια ταινία κατά την οποία ο πρωταγωνιστής βγαίνει εκτός χαρακτήρα στο τέλος και προσφέρει έναν παθιασμένο μονόλογο 5 λεπτών απευθυνόμενος στο κοινό, δεν θα «έπρεπε» να δουλέψει. Με κάποιον τρόπο, ο «Μεγάλος Δικτάτωρ» (The Great Dictator) του Charlie Chaplin αντέχει στο πέρασμα των δεκαετιών και το κάλεσμα του ογκόλιθου του κινηματογράφου για καλοσύνη μοιάζει επαναστατικό σχεδόν έναν αιώνα αργότερα.

Βλέποντας το The Great Dictator 80 χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία, συνειδητοποιείς ότι το να υποδύεται ο Charlie Chaplin τον Αδόλφο Χίτλερ δεν μοιάζει τόσο ακραίο. Έκτοτε, οι σατιρικές αναπαραστάσεις του «πατέρα» του ναζισμού από τον Donald Duck έως τον Mel Brooks και τον Taika Waititi, έχουν μετατρέψει σε νομοτέλεια τη διαδικασία αποδόμησης ενός ατόμου το οποίο άνοιξε μια πληγή καταραμένη που φαίνεται να μην κλείνει.

Αυτό που διαχωρίζει το Μεγάλο Δικτάτορα του 1940 από τις υπόλοιπες απεικονίσεις του θέματος είναι το γεγονός πως ήταν το πρώτο προϊόν τέχνης που έπραξε κάτι τέτοιο. Όσο ο Χίτλερ ήταν ζωντανός, σε θέση εξουσίας, και ανέβαινε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ήταν καν σε πόλεμο με τη Γερμανία ακόμη. Το πέρασμα του χρόνου όμως δεν θα έπρεπε να επισκιάζει το πόσο ανατρεπτικό και βαρύγδουπο ήταν το συγκεκριμένο έργο. Δεν βάλει κατά της εκστρατείας μίσους των ναζί απέναντι στους Εβραίους, ούτε κατά του μίσους που ξεχειλίζει και πνίγει τη μια γωνιά της Ευρώπης και του κόσμου μετά την άλλη. Ακόμη και ο Chaplin δεν είχε ιδέα για την έκταση του Ολοκαυτώματος το 1940, και χρόνια αργότερα εξέφρασε τη μεταμέλειά του για το πόσα σχολιάζει η ταινία.

Ακόμη κι έτσι, το σχοινί πάνω στο οποίο περπατά ο Chaplin είναι τεντωμένο και λεπτό, βελούδινο σχεδόν. Υποδύεται ταυτόχρονα έναν καλόκαρδο Εβραίο μπαρμπέρη και τον Χίνκελ, δηλαδή τον Χίτλερ. Μια αψεγάδιαστη διπλή ερμηνεία η οποία όσο εξελίσσεται, εντοπίζεις τους δυο χαρακτήρες να αλλάζουν θέσεις. Αυτός ο «χορός» κορυφώνεται όταν ο άσημος μπαρμπέρης καλείται σε ρόλο δικτάτορα να απευθυνθεί σε χιλιάδες λαού, λίγο πριν τον πόλεμο. Έπειτα από χρόνια βουβών ταινιών, ο Μεγάλος Δικτάτωρ ήταν η πρώτη ταινία του Chaplin με ήχο σε όλη τη διάρκειά της, και το τοτέμ του κινηματογράφου εξαπολύει ένα χείμαρρο εγκλωβισμένων έως τότε λέξεων.

Αυτό που ακολουθεί παραμένει «αμφιλεγόμενο» - μια γυμνή πράξη ειλικρίνειας, η οποία από μια αυστηρή ματιά αφήγησης, δεν λειτουργεί. Δεν έχει καμία σημασία. Ο Chaplin στέκεται μπροστά στην κάμερα, παρατάει στην άκρη την υποκριτική, και καταθέτει μια πεντάλεπτη έκκληση για ειρήνη και κατανόηση ανάμεσα σε όλους τους ανθρώπους. Επιχείρησα να βρω μια παρομοίωση από το σύγχρονο κινηματογράφο, μα ο,τιδήποτε δεν θα άντεχε να σταθεί στο πλάι αυτής της ανθρώπινης καλλιτεχνικής και πολιτικής παρακαταθήκης.

«Συγγνώμη, αλλά δεν θέλω να είμαι αυτοκράτορας. Δεν είναι δουλειά μου. Δεν θέλω να εξουσιάσω ή να κατακτήσω κανέναν», ξεκινά σχεδόν απολογητικά. «Η απληστία έχει δηλητηριάσει τις ψυχές των ανθρώπων, έχει περιφράξει τον πλανήτη με μίσος, μας έχει εκτοξεύσει βαθιά στη μιζέρια και την αιματοχυσία. Αναπτύσσουμε ταχύτητα, όντες ταυτόχρονα εγκλωβισμένοι στους εαυτούς μας», συνεχίζει. Θα ήταν ωραίο να λέγαμε πως ο μεγάλος λόγος του Charlie Chaplin έκανε διαφορά. Η ιστορία, έχει άλλα να μας πει.

Ο Μεγάλος Δικτάτωρ ήταν το μεγαλύτερο δημιούργημα και παράλληλα η αρχή του τέλους. Ο χαρακτήρας του «Tramp» (η κλασική φιγούρα με το καπέλο γνωστός και ως Σαρλό στα καθ' ημάς) δεν επέστρεψε ποτέ, και παρότι ο Chaplin έκανε και άλλες μεγάλες ταινίες, δεν ήταν… hits. Ο πολιτικός του λόγος στη διάρκεια του Μακαρθισμού στις ΗΠΑ τον εξόρισε στην Ευρώπη. Παρά τον σπουδαίο μονόλογο στο τέλος του Μεγάλου Δικτάτορα, ο Chaplin ολοκλήρωσε την καριέρα του σαν παρίας.

Ναι. Είναι ένας περίεργος τρόπος να ολοκληρώσεις μια ταινία. Όταν όμως τα τεχνουργήματα και οι βομβαρδισμοί και το «trolling» φαίνονται να είναι τα αδιάκοπα, αδιάσπαστα στεγανά της ανθρώπινης κοινωνίας, θα επιλέξω να πάρω το δρόμο της καλοσύνης του πεντάλεπτου μονολόγου του Chaplin έναντι του εγωισμού, του ναζισμού, του φασισμού, και του μίσους, κάθε στιγμή που κάποιος θα με ρωτήσει.

Και ίσως στο τέλος, ίσως σε άλλα 20, 50, 100, ή 1.000 χρόνια, αν υπάρχει ακόμη ανθρώπινο είδος, να καταφέρουμε να κλείσουμε την πληγή που άνοιξε ο ναζισμός και το de facto μίσος απέναντι σε άλλους. Βήματα προς αυτό, κάνουμε. Κοιτάζοντας τη μεγάλη εικόνα όμως, είναι βήματα που αντιστοιχούν στις βουβές ταινίες του Charlie Chaplin πριν εμπλουτίσει την ανθρωπότητα με το The Great Dictator. Βουβές, μικρές νίκες που «χτίζουν» μια έκρηξη αντίστοιχη του πεντάλεπτου μονολόγου ενός σπουδαίου. Ενός συμβόλου…

Τελευταία