Zappa

Μια από τις πιο μοναδικές φιγούρες στην ιστορία της σύγχρονης μουσικής υπήρξε ο Frank Zappa. Η λέξη μοναδικός είναι κάθε άλλο παρά σχήμα λόγου εδώ, μιας και μιλάμε για έναν συνθέτη κλασικής μουσικής που απλά έτυχε να συμπέσει με τη ροκ επανάσταση της δεκαετίας του ‘60. Και παρόλο που στο παρελθόν υπήρξαν μερικά φιλμάκια για την ομολογουμένως πολύ ενδιαφέρουσα ζωή του, δεν υπήρχε το κλασικό φιλμ που θα κοιτούσε πίσω από την κουρτίνα της ιδιωτικής του ζωής, σαφώς όχι με κιτρινισμό, αλλά για να δείξει την ιδιοφυία πίσω από το σύμβολο.

Το Zappa του Alex Winter, γνωστού ηθοποιού από τα Bill and Ted με τον Keanu Reeves, είναι ένα ντοκιμαντέρ με τις ευλογίες της οικογένειας Zappa, των τεσσάρων παιδιών του και της γυναίκας του Gail (που μας άφησε το 2015, αλλά πρόλαβε να δώσει τις συνεντεύξεις της πριν) και ξεκινάει αν και κάπως ανορθόδοξα από το τέλος, με πλάνα από την τελευταία του κιθαριστική εμφάνιση στην απελευθερωμένη από τον κομμουνισμό Τσεχοσλοβακία το 1989, για να συνεχίσει έπειτα γραμμικά την αφήγησή της.

Το μόνο πρόβλημα που θα μπορούσε να έχει αυτό το εγχείρημα είναι ο ίδιος ο Zappa. Ένας άνθρωπος που δε σταμάτησε ποτέ του να δουλεύει, με τους περίπου 130 δίσκους στο όνομά του (πριν και μετά θάνατον), με ένα ζωντανό αρχείο γεμάτο ταινίες και μπομπίνες από τις αυθεντικές ηχογραφήσεις του. Ο Zappa ήταν ένας καλλιτέχνης με όλη τη σημασία της λέξης, προσπάθησε να πλεύσει μόνος του στα νερά της μουσικής βιομηχανίας, στηλίτευε με αρκετό στόμφο και πάθος τα κακώς κείμενα και επεδίωξε μια ελεύθερη έκφραση για τους καλλιτέχνες που δεν είχαν αυτό που οι εκάστοτε παραγωγοί βάπτιζαν ως “πιασάρικο” ή εμπορικό.

Κι όμως, το ντοκιμαντέρ καταφέρνει μέσα σε δύο ώρες φιλμ να χωρέσει όλο το προφίλ του Zappa, καλύπτοντας ισόποσα τα σπουδαία συγκροτήματα που έφτιαχνε κατά καιρούς, με λίγη παραπάνω έμφαση στους πρώτους Mothers of Invention, συνεντεύξεις από μέλη εκείνης της υπέροχα αναρχικής μπάντας, μια από τις πιο καθαρές εκφράσεις της αντικουλτούρας των 60s και όχι μόνο. Ο αγώνας του Zappa για να πιστώσει τον εαυτό του ως δημιουργό ανάμεσα σε πολλούς εκείνα τα χρόνια ήταν ένας και απλός: Η δική του θέληση για να ακούσει την αρχική του ιδέα την πρώτη φορά που την άκουσε στο κεφάλι του. Και πόσες ιδέες έβγαλε αυτό το κεφάλι, από βαθιά περίπλοκες πολυρυθμικές συμφωνίες μέχρι τραγούδια σατιρικά και καυστικά. Ποτέ όμως η δική του ιδιοσυγκρασία δε χάνεται μέσα στις νότες.

Τώρα, το ζήτημα είναι οι δυο ώρες. Αν δεν είσαι φαν του Zappa πιθανότατα να σου φανούν μάλλον πολλές, αν έχεις ακούσει κάποια κομμάτια ή/και δίσκο θα σου είναι αρκετές, αν είσαι μέγας φαν του, πιθανότατα πολλά από αυτά θα τα ξέρεις ήδη. Ωστόσο, η άδεια από την οικογένεια Zappa περιλαμβάνει μερικά πάρα πολύ ωραία κλιπ από όλη την πορεία της ζωής του. Από τα πρώτα οικογενειακά φιλμ που γυρνούσε, τα μοντάζ που έκανε σφηνώνοντας σκηνές απο Γκοτζίλλα στο βίντεο του γάμου των γονιών του (!) μέχρι τις τελευταίες συνεντεύξεις/συναυλίες όντας καταβεβλημένος από τον καρκίνο. Γιατί ο Zappa μπορεί να αρρώστησε το 1989, ωστόσο μέχρι και το πικρό τέλος το Δεκέμβρη του 1993, συνέχιζε να δουλεύει. Να ζει και να αναπνέει μουσική. Τίποτε άλλο δεν του έδινε αυτή τη χαρά και τίποτε άλλο δεν τον πίκρανε. Γιατί φαίνεται πως κάθε του κίνηση ήταν μια προσπάθεια να ξεφύγει από το κοστούμι που οι δισκογραφικές θέλανε να του ράψουνε. 'Αλλοτε έπαιζε το παιχνίδι τους, άλλοτε αντιδρούσε με μια αντιπρόταση. Πάντοτε όμως κατα συνείδησιν. Ποτέ αντίδραση για την αντίδραση. “A lot of what we do is designed to annoy people to the point where they might, just for a second, question enough of their environment to do something about it. And something has to be done before America scarfs up the world and shits on it.”

Αυτή η φράση που εμφανίζεται σε ανύποπτο χρόνο αποκαλύπτει πολλά για την τακτική της Τέχνης, αυτής που δε διστάζει, δε φοβάται να ταράξει και να κοροϊδέψει τη γελοιότητα της καθημερινότητας. Πολλά από αυτά που έκανε ο Zappa μπορεί να μας φανούν περίεργα, ασυνήθιστα, ακόμα και προβληματικά (ειδικά στη σημερινή εποχή). Ωστόσο, αν δεις τη ζωή και το έργο μέσα από την παραπάνω ατάκα, νομίζω πως τότε συνειδητοποιείς το στόχο. Που δεν ήταν να εκπέσει στην ασύδοτη ανηθικότητα, αλλά σε μια ποιοτική γελοιοποίηση όλων και κυρίως του ίδιου του εαυτού. Όλα ειδωμένα ως καθρέφτισμα μιας υπέροχης προσωπικότητας που έβαλε χαλινάρι στην Τέχνη της Μουσικής. Και έκανε ό,τι ήθελε μέσα από αυτήν.

Σε μια πιο προσωπική νότα, ομολογώ πως θα ήθελα να ήταν άλλη τόση η διάρκεια του ντοκιμαντέρ. Τέσσερις ώρες Zappa και μάλλον θα ήμουν ευχαριστημένος. Ακόμα κι έτσι, ο θεατής παίρνει μια γερή δόση για το ποιόν του καλλιτέχνη πριν ξεκινήσει για το μακρύ και δύσβατο τοπίο που ονομάζεται δισκογραφία Zappa. Δύσβατο όχι λόγω της ποιότητας, αλλά της ποσότητας του υλικού. Όπως το soundtrack του φιλμ -υπάρχει ήδη στις γνωστές πλατφορμες για streaming- θα κυκλοφορήσει σε CD στις 19 Φλεβάρη και κάπου μέσα στο Μάιο σε ένα κολοσσιαίο πενταπλό box set με βινύλια και άλλα καλούδια.

Information is not knowledge. Knowledge is not wisdom. Wisdom is not truth. Truth is not beauty. Beauty is not love. Love is not music. Music is the best. - F.Z

 

Τελευταία