Αρχική ΜΟΥΣΙΚΗΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΠώς το Nevermind τάραξε τον. . . άξονα της Γης

Πώς το Nevermind τάραξε τον. . . άξονα της Γης

Για μια μεγάλη μερίδα των λάτρεων της μουσικής, το 1991 έμοιαζε σαν ο πλανήτης να άλλαξε τον άξονά του όταν το “Smells Like Teen Spirit” -το κεντρικό single του “Nevermind” των Nirvana- έκανε την εμφάνισή του στην ανθρωπότητα. Ο συναρπαστικός συνδυασμός blast furnace punk, με ιδιότροπες μελωδίες και ακαθόριστους στίχους δημιουργούσαν ένα αποτέλεσμα που όμοιό του δεν είχε παίξει στο εμπορικό ραδιόφωνο έως τότε.

Σήμερα συμπληρώνονται 30 χρόνια από την κυκλοφορία του Nevermind. Γεννημένο από το πουθενά, το album κατάφερε να ελιχθεί στην κορυφή των US charts μέσα στους πρώτους τέσσερις μήνες κυκλοφορίας του, απομακρύνοντας από εκεί το “Dangerous” του Michael Jackson τον Ιανουάριο του 1992. Στην Αυστραλία έκανε peak στο Νο 2.

Πλέον, το Nevermind είναι ένα φαινόμενο της μουσικής ιστορίας, με πάνω από 30 εκατομμύρια αντίτυπα να έχουν πουληθεί. Κανείς δεν το είδε να έρχεται, και λιγότερο από όλους πίστεψε σε αυτό η δισκογραφική της μπάντας. Ο John Rosenfeld, ο οποίος εργαζόταν για τη δισκογραφική των Nirvana, Geffen, όταν κυκλοφόρησε ο δίσκος είχε πει πως πίστευαν πως θα πουλήσει 50.000 αντίτυπα.

Έχοντας γεννηθεί το 1987 στο Aberdeen της Washington, οι Nirvana των Kurt Cobain, Krist Novoselic, και Dave Grohl, είδαν το Nevermind να γίνεται το δεύτερο album τους. Πρώτο από μεγάλη δισκογραφική της εποχής.

Διαβάστε επίσης: 8 ιστορίες για τον Kurt Cobain

Αμεσα αναγνωρίσιμο χάρη στο εξώφυλλό του όπου απεικονίζεται ένα βρέφος να κολυμπάει προς ένα δόλωμα με ένα δολάριο, περιείχε τρία φρενήρη singles. “Come As You Are”, “Lithium”, και “In Bloom”, καθώς και δυο στοιχειωμένα acoustic κομμάτια, το “Polly” -μια αποκήρυξη της σεξουαλικής κακοποίησης- και το “Something in the Way” το οποίο αναφερόταν στα άστεγα άτομα και περιείχε μεταξύ άλλων ακόρντα από τσέλο.

Οι παράγοντες που οδήγησαν το Nevermind στο να γίνει ένα εξαιρετικά mainstream album ήταν πολλοί. Δίχως αμφιβολία, η ποιότητα των τραγουδιών βοήθησε.

Βοήθησε επίσης το εντυπωσιακό video clip του “Smells Like Teen Spirit”, το οποίο περιείχε ρομποτικές cheerleaders, ένα σμήνος σπασμωδικών teenagers, και έναν επιστάτη σχολείου (εργασία την οποία ο Cobain είχε κάνει για μικρό χρονικό διάστημα). Ο παραγωγός του video clip, Butch Vig, και ο υπεύθυνος για το mixing, Andy Wallace, έπαιξαν επίσης καθοριστικό ρόλο, προσθέτοντας ακριβώς την ποσότητα λάμψης που χρειαζόταν στον χοντροκομμένο, πανίσχυρο βρυχηθμό της μπάντας.

Εξίσου σημαντικοί ήταν και πολλοί μουσικοί της post-punk σκηνής που τη δεκαετία του ’80 διαμόρφωσαν αυτό που ο βιογράφος των Nirvana, Michael Azerrad, περιέγραψε αργότερα ως “shadow music”. Αυτή η underground κάστα συγκροτημάτων -Minutemen, Husker Du, Dinosaur Jr., Mudhoney, Sonic Youth και άλλοι- δημιούργησε μια εξαιρετικά σημαντική εναλλακτική, μια αισθητική do-it-yourself, εν μέσω της εξαιρετικά συντηρητικής, σχεδόν ολοκληρωτικής εποχής των Reagan και Bush στις ΗΠΑ.

Ορισμένες φορές, Τέχνη η οποία θεωρείται σημαντική χρειάζεται αρκετό χρόνο για να περάσει για τα καλά στο DNA μιας κουλτούρας. Για παράδειγμα, οι Velvet Underground θεωρούνται πλέον τοτέμ της rock, αλλά τα πρώτα χρόνια της πορείας τους οι δίσκοι τους δεν είχαν επιτυχία. Αντίθετα, το κοινό “έπιασε” τον σφυγμό του “Nevermind” -και αντίστροφα- από νωρίς, αφήνοντας τους κριτικούς ανήμπορους να διαχειριστούν αυτό που άκουγαν.

Διαβάστε επίσης: Το FBI δημοσιεύει τον φάκελο της υπόθεσης Cobain

Τρία αστέρια από το Rolling Stone

Έκτοτε, ο μπασίστας των Nirvana, Novoselic, έχει ασκήσει έντονη κριτική στους δημοσιογράφους που αρχικά ειρωνεύτηκαν το “Nevermind”, πριν τα γυρίσουν στη συνέχεια, λέγοντας πως το “λάτρευαν από την αρχή”.

Αρκετά υπερβολικό, ειδικά αν σκεφτεί κανείς πως αρκετά μέσα ενημέρωσης αγνοούσαν πλήρως τον δίσκο. Κάποια πάλι, μπήκαν στο χορό επιθετικά: η Boston Globe χαρακτήρισε το “Nevermind”, ως “ηλιθιώδη ασυναρτησία”.

?λλοι πάλι προχώρησαν σε προβλέψεις, όμως ο Everett True του Melody Maker, που προέβλεψε πως ο δίσκος “θα σκόρπιζε κάθε άλλο ανταγωνιστή”.

Ο διακεκριμένος συγγραφέας Greil Marcus είχε εκφράσει -παραδόξως- την προτίμησή του για το πρώτο album των Nirvana, “Bleach”, ενώ ο Chad Channing -drummer του δίσκου που αντικατέστησε τον Grohl στο Nevermind- παραπονέθηκε πως το album δεν ήταν “true grunge”.

Ωστόσο, η πλέον διαδεδομένη αντίδραση στο album είχε έρθει από το Rolling Stone. Αρχικά, ο Ira Robbins -που ανέλαβε την κριτική και θεωρούταν ο κορυφαίος κριτικός μουσικής της εποχής- είχε καταλήξει πως οι Nirvana “βρίσκονται σε σταυροδρόμι ως απροετοίμαστοι πολεμιστές που προσπαθούν να κοιτάξουν στα μάτια γίγαντες”. Σαν να μην έφτανε αυτή η φράση, το περιοδικό έδωσε στο “Nevermind” τρία αστέρια, κοινώς, τη βαθμολογία που ισοδυναμεί με τον χαρακτηρισμό “αιώνια μετριότητα”, στο χώρο της μουσικής.

Σε δεύτερο χρόνο, το Rolling Stone υπέκυψε στο κοινό. Το 1992 έκανε εκ νέου κριτική του album, ανεβάζοντας τη βαθμολογία σε 4 αστέρια. Το 2004, επανήλθε με νέα… διόρθωση, και έδωσε 5/5 στο “Nevermind”, πριν το τοποθετήσει στη 17η θέση των 500 Greatest Albums of All Time του 2003. Και ο ίδιος ο Robbins ήθελε να ανασκευάσει. Στο “Trouser Press Guide” του 1996, ο Robbins χαρακτήρισε το album ως το “Rosetta Stone της 90s punk-rock”.

Στη στρατόσφαιρα

Η αλήθεια είναι πως δεν θα μάθουμε ποτέ τι ακριβώς ήταν αυτό που εκτόξευσε τους Nirvana στη μουσική στρατόσφαιρα, και κράτησε καλλιτέχνες συγκρίσιμης ποιότητας στον… πάτο. Στη διάρκεια των 80s, οι Go-Betweens για παράδειγμα είχαν πείσει τους Αυστραλούς πως κάθε επόμενο album τους, θα είναι αυτό που θα τους εκτοξεύσει στην παγκόσμια αναγνώριση. Το ίδιο θα μπορούσαμε να πούμε για τους Public Enemy, ή για τις Sleater-Kinney.

Δεν χωράει αμφιβολία στο γεγονός ότι οι επιρροές του Cobain έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη μορφή συμπαντικής οντότητας που πήραν οι Nirvana. Από Raincoats, Iggy Pop, Ian MacKaye και REM, έως Samuel Beckett και William S. Burroughs, όλα συνοψίζονταν στο πρόσωπο του σπουδαίου καλλιτέχνη. Δεν τον ενδιέφερε μια στο τόσο να σαρώσει τους μεγάλους της classic rock για έμπνευση, αλλά φρόντιζε να σκάβει βαθιά και να βρίσκει ιδέες σε underground μουσικές -και όχι μόνο- σκηνές.

Ξεκινώντας μια επανάσταση στο διηνεκές

Όπως έγραψε ο δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής Thomas Frank στην έκθεσή του “Alternative to What?”, το 1995, λίγο πριν τον θάνατο του Cobain, τα corporate αρπακτικά είχαν ήδη καταπιεί τον σκελετό της μετά-Reagan Αμερικής και η "επανάσταση" είχε ολοκληρωθεί.

Αναφέρθηκε σε μια κυνική διαφήμιση του MTV η οποία φιλοξενούσε μια εικόνα νεαρών fans της grunge σκηνής και έγραφε: “Αγοράστε αυτό το 24χρονο και πάρτε δώρο όλους τους φίλους του τελείως δωρεάν”. Αυτό ήταν η μετά-Reagan εποχή στις ΗΠΑ, για την οποία έθεσε γερά θεμέλια ο ίδιος ο 40ος πρόεδρός τους.

Διαβάστε επίσης: Σε δημοπρασία η κιθάρα του Kurt Cobain από το εμβληματικό Unplugged των Nirvana!

Η επανάσταση στο πλαίσιο της οποίας γεννήθηκε και το “Nevermind” συνεχίζεται ακόμη και σήμερα όταν ο δίσκος βρίσκεται στο επίκεντρο. 30 χρόνια μετά, fans και κριτικοί διαφωνούν έντονα. Η ιστορία του album συνεχίζει να ακούγεται και να διαβάζεται ακατάπαυστα.

Για να είμαστε δίκαιοι, το “Nevermind” δεν ήταν το peak των Nirvana. Ήταν η αρχή. Οι τρεις τους ήταν μια μπάντα σοκαριστική και ο Cobain ένα αφοσιωμένο, έξυπνο, και τρομερά προβληματισμένο άτομο του οποίου η ζωή ανέκαθεν βρισκόταν να κρέμεται στο κενό. Μέχρι τη στιγμή που ο θάνατός του έβαλε παύση στο show, η μουσική γινόταν όλο και καλύτερη.

Με θεμέλια γερά όπως το “Nevermind”, οι Nirvana μεγαλούργησαν. Το “In Utero” του 1993 είναι αναμφίβολα ένα από τα σπουδαιότερα κειμήλια στην ιστορία της grunge και αποτελεί μουσική παρακαταθήκη που θα κρατήσει στους αιώνες.

Με το “Nevermind” ως πάτημα, ο Cobain συνέχισε να εκφράζει τις πολιτικές και κοινωνικές του απόψεις, τόσο σε συνεντεύξεις, όσο και μέσα από τη μουσική. Το compilation “Incesticideπροειδοποιούσε σεξιστές, ρατσιστές, και ομοφοβικούς πως δεν θα ήταν ευπρόσδεκτοι να ιδρώσουν σε mosh pits των φίλων των Nirvana. Ευθέως.

Σήμερα, οι Nirvana έχουν μια άλλη υπόσταση. Τελείως διαφορετική από αυτή που είχαν όταν κυκλοφόρησε στα ράφια το “Nevermind”. Το μέγεθός τους είναι τόσο μεγάλο, ώστε ξεπερνά τα όρια της μουσικής παρακαταθήκης. Οι Nirvana, χωρίς δεύτερη σκέψη, αποτελούν πολιτιστικό θησαυρό της ανθρωπότητας, και το γράφω με πλήρη σοβαρότητα, επίγνωση, και ικανότητα να επιχειρηματολογήσω επ’ αυτού με όσα άτομα προσπαθήσουν να το αμφισβητήσουν. Εγώ, και μερικά εκατομμύρια άτομα που άλλαξε η ζωή τους χάρη στον Cobain, τον Grohl, και τον Novoselic.

Υ.Γ. Επιλέγω να μείνω μακριά από τον σχολιασμό της υπόθεσης του εξώφυλλου, καθώς εκκρεμεί δικαστική διαμάχη μεταξύ Nirvana και του ατόμου το οποίο εμφανίζεται στο εξώφυλλο του “Nevermind”. Ελπίζω πως δεν θα αποδειχθεί αληθινή η κατηγορία για σεξουαλική κακοποίηση ανηλίκου, και κυρίως ελπίζω -από τα βάθη της καρδιάς μου- το άτομο αυτό να μην έχει βιώσει τέτοιο τραύμα. Θα προτιμήσω 100 στις 100 φορές να λέει ψέματα για να βγάλει χρήματα, από το να αποδειχθεί πραγματική η κατηγορία και να έχει κακοποιηθεί.-

Τελευταία