Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΟ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙΟ Στέφανος Προτείνει. . . Once Upon A Time In America

Ο Στέφανος Προτείνει. . . Once Upon A Time In America

Από την αποκαθήλωση της Γαλλίας στο Climax μεταπηδούμε στην αποκαθήλωση της Αμερικής του Once Upon A Time In America. Το γεγονός ότι εκεί είχαμε ένα αυτοσχεδιαστικό φιλμ μ’ ελάχιστο σενάριο ενώ εδώ ένα απ’ τα μεγαλύτερα έπη που στήθηκαν ποτέ, με κάνει απλά χαρούμενο για την εγγύτητα που μπορεί να έχουν φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους αριστουργήματα της 7ης τέχνης.

Ας ξεκινήσω με το disclaimer ότι πρέπει να αναζητήσετε την αποκατεστημένη έκδοση των τεσσάρων ωρών και δέκα λεπτών. Ενώ και στην έκδοση που βγήκε στους κινηματογράφους υπάρχει το μεγαλύτερο εύρος της πλοκής, η αποκατεστημένη κόπια επαναφέρει σημεία που είναι απαραίτητα για τον θεματικό πυρήνα, την ανάπτυξη των χαρακτήρων, τον εσωτερικό ρυθμό αλλά ακόμα και την πλήρη κατανόηση της πλοκής.

Η αποκατάσταση έγινε από κάποια κομμάτια θετικού φιλμ που θεωρούνταν χαμένα συνεπώς οπτικά δεν δένουν απόλυτα με την υπόλοιπη ταινία. Παρόλα αυτά, θεωρώ υπέρ αυτής της έκδοσης ότι εξαιτίας αυτής της ιδιαιτερότητας μπορούμε να ξεχωρίσουμε αμέσως τι έχει προστεθεί.

Η ταινία πιάνει από το τέλος της ποτοαπαγόρευσης και τη νύχτα που όλα πήγαν στραβά για τη συμμορία του Noodles (Robert DeNiro). Τα υπόλοιπα μέλη, Cockeye (William Forthsye), Patsy (James Hayden) και το συν-αρχηγός Max (James Woods) πέφτουν νεκρά υπό τα πυρά των μπάτσων σε μια φαινομενικά απλή, τελευταία, δουλειά μεταφοράς παράνομων ποτών. Υπαίτιος εκείνος για το κάρφωμα όπως θα μάθουμε αργότερα στην ταινία.

Έτσι τα υπόλοιπα μέλη του συνδικάτου θα δολοφονήσουν την ερωμένη του Eve (Darlanne Feugel) και σχεδόν θα σκοτώσουν τον αδελφικό φίλο Fat Moe (Larry Rapp) ώστε να ανακαλύψουν πως ο Noodles έχει καταφύγει στο καταγώγιο όπου πίνει όπιο. Θα τους διαφύγει και θα αναζητήσει την καβάτζα της συμμορίας, ένα εκατομμύριο δολάρια που μάζευαν από μικρά παιδιά, από τα γεννοφάσκια της εγκληματικής τους δράσης. Όταν δει ότι λείπουν κι αυτά, κυνηγημένος και ηττημένος θα πάρει ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή για το Μπάφαλο.

Μ’ ένα απλό κατ τον βρίσκουμε γέρο πια, στο ίδιο σημείο κι ας έχει αλλάξει ο σταθμός των τρένων. Το παρελθόν τον έχει καλέσει πίσω στην πόλη της δράσης μιας ζωής με μυστήριο τρόπο. Θα επισκεφθεί τον Moe κι όταν πάει στην τουαλέτα απ’ όπου παρακολουθούσε τον παιδικό του έρωτα, Deborah (Jennifer Connelly κι ενήλικη Elizabeth McGovern), θα αρχίσει το συνειρμικό ταξίδι στο παρελθόν.

Το σενάριο το έγραψαν έξι άτομα συμπεριλαμβανομένου του Leone κι αυτό φαίνεται. Συντηρεί τις ατάκες που έχουν χαρακτηρίσει τους διαλόγους του σκηνοθέτη μέχρι αυτό το σημείο της καριέρας του αλλά κάνει πολύ περισσότερα. Η συνειρμική ροή δεν μπερδεύει κι αντικατοπτρίζει το γέρικο μετανιωμένο μυαλό του Noodles. Υπάρχουν πολλές προοικονομίες και κάθε μία ξεπληρώνεται με τρόπο σπαραχτικό και σκληρό. Ουσιαστικά μπαίνει η ιδέα της μοίρας, του αναπόφευκτου, πως αυτός ο μύθος δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς λόγω του αμοραλισμού των συμμοριτών μας.

Αμοραλισμό που η Deborah αναγνώριζε ακόμα και στον πιτσιρικά Noodles όταν του διάβαζε από το Ασμα Των Ασμάτων του Τορά. «Ο αγαπημένος μου είναι πραγματικά αξιαγάπητος αλλά θα είναι πάντα ένας ελεεινός αλήτης… οπότε δεν θα είναι ποτέ ο αγαπημένος μου. Τι κρίμα.» Η μόνη αφοσίωση που έχουν τα αδυσώπητα πιτσιρίκια που θα γίνουν αδυσώπητοι ενήλικες και θα καθορίσουν την Αμερική είναι μεταξύ τους. Παρόλα αυτά θα δούμε πως η εξουσία θα τους διαφθείρει απόλυτα και θα τελειώσει κι αυτή η αφοσίωση.

Τελικά ο Noodles κι ο Max δεν μπορούν να λειτουργήσουν άμα δεν γίνεται μόνο αυτό που θέλουν απόλυτα. Εκεί είναι που αρχίζει να καταρρέει το οικοδόμημα, εκεί συνίσταται κι η αποκαθήλωση της Αμερικής. Ο Leone καταδικάζει τον ατομικιστή που θεωρεί ότι του ανήκει ο κόσμος. Τον maverick που από το τίποτα και χωρίς καμιά ηθική πυξίδα θα γίνει από καταπιεσμένος καταπιεστής. Μια οπτική καθόλου ανόμοια από αυτή του Scarface.

Όπως κι εκεί, έτσι κι εδώ οι πρώτοι στόχοι είναι οι πιο αδύναμοι, κυρίως οι γυναίκες. Η ταινία χρειάζεται ένα μεγάλο trigger warning σχετικά με την μεταχείριση των γυναικών. Είναι απλά σκεύη κι άμα δεν εκπληρώνουν τον επιτελικό σκοπό που διαλέγουν οι άντρες, είναι χαμηλότερες κι απ’ τα σκουπίδια. Η Deborah είναι η ηθική πυξίδα που θα μπορούσε να έχει ο Noodles. Το γεγονός ότι αυτή δεν θα έχει το άσχημο τέλος των ανδρών, η θρησκευτική οπτική του Leone ότι ο ενάρετος κερδίζει στο τέλος όσο κι αν υποφέρει.

Καθ’ αυτόν τον τρόπο χρησιμοποιείται κι η Εβραϊκή πίστη στο σενάριο. Σε μία από τις σκηνές που προστέθηκαν σ’ αυτή την έκδοση ένας ταπεινός σοφέρ διαχωρίζει τη θέση του Εβραϊκού λαού από τα κτήνη που είναι ο Noodles κι η παρέα του. Μάλιστα στην συγκεκριμένη σκηνή ο Leone επιλέγει να καταδικάσει και τους Ιταλούς, την ίδια του τη ράτσα.

O δημιουργός όλα αυτά τα σκηνοθετεί σαν ένα έπος αντίστοιχο του Γατόπαρδου του Visconti. Υπάρχει η αίσθηση του μεγάλου σχεδόν σε κάθε πλάνο. Τα γενικά πλάνα του μας υπενθυμίζουν συνέχεια τον μύθο της Αμερικής που τον καθορίζουν αυτές οι απάνθρωπες μονάδες. Η αισθητική των αναγεννησιακών πινάκων που χρησιμοποιούσε πάντα στη φωτογραφία είναι πιο εμφανής από ποτέ κι η μουσική του Morricone, η λυρικότερη και πιο ρομαντική που γέννησε αυτή η χαρακτηριστικότερη συνεργασία σκηνοθέτη/συνθέτη στην ιστορία του κινηματογράφου.

Διαβάστε επίσης: Τα κομμάτια του Maestro Morricone που θα θυμόμαστε

Είναι κι ο τρόπος που γινόμαστε συμμέτοχοι. Η απίστευτη ποιητική που την ακολουθεί η κτηνώδης βία κι όταν τα δύο στοιχεία μπλέκονται είναι πολύ αργά. Έχουμε απολαύσει και συγκινηθεί με την πτώση του ανθρώπου μέσα από το όχημα της αμερικανικής ταυτότητας. Του αμερικανού γκάνγκστερ που υμνήθηκε σαν λαϊκός ήρωας στις ταινίες που βγήκαν μετά το οικονομικό κραχ όπως αυτές που πρωταγωνιστούσε ο James Cagney ή το αυθεντικό Scarface. Ο Leone βάζει οριστική ταφόπλακα στις απαρχές του γκανγκστερικού είδους, αποκαθηλώνοντας το και ανοίγοντας το δρόμο για τα μέτα-γκανγκστερικά έπη του Scorsese (που κι αυτός έφτασε να αποκαθηλώσει).

Ο Sergio Leone ήξερε πάντα να θέτει ξένους μύθους στο δικό του σύμπαν. Όπως ξεκίνησε κατακόρυφη άνοδο του με το remake του Yojimbo στην απαρχή της Dollars τριλογίας, εδώ καταδικάζει και καθορίζει την χώρα κολοσσό που απασχόλησε όλη του την καριέρα. Ένα alternative history έπος από αυτά που θα ξαναδούμε μόνο στον σημαντικότερο επίγονο του Quentin Tarantino.

Ο δημιουργός πέθανε μάλλον πικραμένος που είδε μια ατελή εκδοχή του οράματος του να δίνεται στο κοινό. Εμείς ίσως μένουμε πικραμένοι που δεν θα δούμε ποτέ το όραμα του για το Leningrad που θα ήταν η επόμενη ταινία του και θα καθόριζε τη μυθολογία της αντίπαλης υπερδύναμης. Θα έχουμε πάντα όμως όσα ενήλικα παραμύθια πρόλαβε να μας αφήσει, κανένα μεγαλύτερο και πιο ολοκληρωμένο από αυτή την αποκατεστημένη έκδοση του Once Upon A Time In America.

Τελευταία