Αρχική POP CULTURESERIESUnorthdox: τι «λέει» τελικά το μίνι-θαύμα του Netflix;

Unorthdox: τι «λέει» τελικά το μίνι-θαύμα του Netflix;

Eνδεχομένως είδες το trailer ή προσπέρασες την άκρως ανατριχιαστική του «αφίσα» κατά την αναζήτηση της επόμενης σειράς που θα έβλεπες. Είτε είδες τα τέσσερα επεισόδιά του είτε όχι, σίγουρα άκουσες για το Unorthodox.

Ας ξεκινήσουμε από μία βασική λεπτομέρεια: η υπόθεση δεν είναι προϊόν μυθοπλασίας. Η ιστορία απλή: η 19χρονη Esty, ούσα έγκυος, εγκαταλείπει τη συζυγική της στέγη αλλά και ολόκληρη την κοινότητα χασιδιστών (πολύ σκληροπυρηνικοί Εβραίοι) που είναι μέλος ήδη από τη γέννησή της και η οποία της επιβάλλει πολύ συγκεκριμένη προδιαγεγραμμένη πορεία ως γυναίκα. Αποδρά στο Βερολίνο, όπου επανασυνδέεται με τη μητέρα της (που ομοίως με εκείνη είχε εγκαταλείψει την κοινότητα) και επιχειρεί να ξεκινήσει μια καινούρια ζωή, ξεκινώντας μουσικές σπουδές όπως πάντα ονειρευόταν. Εννοείται ότι το παρελθόν της δε θα την αφήσει ήσυχη. Τα τέσσερα επεισόδια της σειράς σκηνοθέτησε η Maria Schrader η οποία διασκεύασε την αληθινή ιστορία της Deborah Feldman πάνω στο bestseller της οποίας, Unorthodox: The Scandalous Rejection of My Hasidic Roots, βασίστηκε το σενάριο.

Mε τέσσερα μόνο επεισόδια, η σειρά κατάφερε να γίνει το talk of the… planet του Απριλίου, με εκατομμύρια θεατές και πολλή συζήτηση γύρω από τον -σαφώς- προβοκατόρικο τίτλο του.

► Σοκ και Δέος

Για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, η σειρά δεν έχει τίποτε απολύτως σοκαριστικό, τουλάχιστον σαν πληροφορία. Πλην της «προσπάθειας αναπλήρωσης» των νεκρών Εβραίων του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στο πλαίσιο της οποίας μόνος σκοπός της οικογένειας -και κατά βάση της γυναίκας- είναι η τεκνοποίηση, δεν θα μπορούσα να πω ότι το Unorthodox μου γνωστοποίησε μια πραγματικότητα την οποία δε γνώριζα. Αν όχι σαν πραγματικότητα των κοινοτήτων χασιδιστών, θα ήταν ψέμα να πούμε ότι δεν μας είναι γνώριμη η ύπαρξη σκληροπυρηνικών θρήσκων, των οποίων οι συνήθειες ξεπερνούν τα όρια της λογικής αγγίζοντας αυτά της παράνοιας (δηλαδή, ειλικρινά, γιατί να πρέπει οι γυναίκες να ξυρίζονται γουλί και να φορούν περούκα αφού παντρευτούν; Τελικά το μαλλί είναι σκανδαλιστικό ή όχι; ). Θα ήταν ψέμα να πούμε ότι δε γνωρίζουμε πως ακόμα οι γυναίκες θεωρούνται από πολλούς, ακόμα και στις «απελευθερωμένες» κοινωνίες, βρεφομηχανές ή απλώς «προσωπικό σπιτιού» ή ότι τα δικαιώματά τους δεν καταπατώνται βάναυσα, συχνά ακόμα και στο διπλανό μας σπίτι.
Δε μας είναι ξένο το ότι υπάρχουν μεγάλες μάζες πληθυσμού που δεν έχουν πρόσβαση στην μόρφωση ή στην απόκτηση υλικών αγαθών που πλέον θεωρούνται βασικά, όπως τα smartphones. Αν η τοποθέτηση αυτή ενοχλεί κάποιους, ας αναλογιστούν το βαθμό στον οποίο το μεγαλύτερο ποσοστό της καθημερινής μας δραστηριότητας είναι σχεδιασμένο ώστε να υλοποιείται μέσω πλατφορμών προσβάσιμων μόνο από υπολογιστή ή κινητό και μόνο με σύνδεση στο internet. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι δραστηριότητες αυτές μπορεί να αφορούν την πλήρωση συμβατικών υποχρεώσεων μας, πχ την κατάθεση φορολογικής δήλωσης. Οπότε ναι, και ο υπολογιστής και το κινητό είναι βασικά αγαθά.
Δε μας είναι ξένο επίσης το ότι γίνονται γάμοι συμφέροντος ή προξενιά, δεν μας είναι ξένο ότι η θρησκεία παίζει στη ζωή των ανθρώπων ρόλο διαφορετικό από αυτόν που θα έπρεπε να παίζει, αν δεχτούμε ότι πρέπει να παίζει κάποιο ρόλο σώνει και ντε. Και όλα αυτά στο σήμερα. Ναι, αμέ. Γιατί έτσι είναι οι άνθρωποι και οι κοινωνίες αυτών.

► Επίκληση στο Συναίσθημα;

Εδώ τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Χωρίς να προχωρά σε ένα ιδιαίτερο ψυχογράφημα ή εμβάθυνση των χαρακτήρων της, με ένα συνδυασμό πλάνων, με μία ωμή-εν μέρει και λόγω της μηδενικής κλιμάκωσης- παράθεση δεδομένων της καθημερινότητας σε συνδυασμό με την ανά φάσεις εξαιρετική ηθοποιία των πρωταγωνιστών της, Shira Haas (Esty) και Amit Rahav (Yankee), η σειρά καταφέρνει να προκαλέσει έντονη συναισθηματική φόρτιση, με αυτό να είναι ο κύριος λόγος της δημοφιλίας της- χωρίς ωστόσο αυτό να γίνεται σωστά.
Από τη μία οι σκηνές του γάμου, όπου βλέπουμε δυο εντελώς άμαθους έφηβους να γίνονται ζευγάρι, χωρίς καλά-καλά να είναι εξοικειωμένοι με το να κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου, ύστερα η «πρώτη φορά», όπου χωρίς καμία σεξουαλική διαπαιδαγώγηση οι δύο νέοι καλούνται να προσπαθήσουν να συλλάβουν μωρό και όλα τα “ευτράπελα” που προκύπτουν από τις αποτυχημένες προσπάθειές τους, μας δημιουργούν ένα αίσθημα αμηχανίας και οίκτου. Η σκηνή που πρώτη φορά τα καταφέρνουν, είναι μια γροθιά στο στομάχι, που μας δείχνει ωμά και μας υπενθυμίζει με έναν σκληρό τρόπο ότι ο έρωτας δεν είναι κάτι που θεωρείται δεδομένο πως ΠΡΕΠΕΙ να απολαμβάνουν και τα δυο φύλα. Έπειτα η σκηνή στη λίμνη, όταν η Esty αποπειράται να απελευθερωθεί από τους κανόνες για τη σεμνή δημόσια αμφίεση και βγάζει την περούκα της, ενώ αφήνεται να χαλαρώσει στα νερά της λίμνης, στην οποία έχει μπει με όλα της τα ρούχα. Αυτές είναι μερικές από τις σκηνές που ο θεατής, αντικειμενικά, καλείται να διαχειριστεί δυσφορία, ελαφρότερη ή εντονότερη κατά περίπτωση.

Κάπου εδώ, όμως, πρέπει να πούμε ότι αν είχε υπάρξει έστω ένα ακόμη επεισόδιο τα πράγματα θα ήταν ίσως λίγο καλύτερα και πιο αληθοφανή γύρω από την εξέλιξη του εγχειρήματός της. Με αυτόν τον τρόπο, αφενός το παρελθόν της Esty θα μπορούσε να ξετυλιχθεί ομαλότερα χωρίς να πετάγεται στα μούτρα του θεατή άτσαλα και αφετέρου η έκπληξη της επαναστάτριας μπροστά σε όσα πρωτόγνωρα συναντά ενδεχομένως δε θα εξαντλούνταν σε ένα έκπληκτο βλέμμα σαν να μην την ξαφνιάζει οριακά τίποτα, αφού φαίνεται να αποδέχεται τα πάντα εξαιρετικά γρήγορα. Θα υπήρχε η δυνατότητα για δημιουργία συμπάθειας προς την πρωταγωνίστρια μέσω μιας υπαρκτής και δομημένης κλιμάκωσης και όχι μέσω μιας σχετικώς τσαπατσούλικης- και ως εκ τούτου εκβιασμένης- συναισθηματικής φόρτισης.

Τέλος, θα υπήρχε ο χρόνος να αναπτυχθούν σωστά οι όποιες δυσκολίες ρεαλιστικά θα συναντούσε. Δεν μπορεί να μην παρατηρήσει κανείς ότι όλα είναι σχεδόν παραμυθένια βολικά, σε βαθμό που η σειρά, αν δεν κουβαλούσε το υπαρκτό βάρος της αληθινής ιστορίας, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως σαπουνόπερα.

► Μιλάμε μόνο για γυναικεία καταπίεση;

Η απόλυτη σκηνή του Unorthodox, εκεί που πραγματικά δεν ξέρεις ποιον να πρωτολυπηθείς: η σκηνή που ο Yankee, στην προσπάθειά του να πείσει την Esty να τον ακολουθήσει πίσω στη Νέα Υόρκη, κόβει τις φαβορίτες του, βασικό στοιχείο της εβραϊκής εμφάνισης. Η Esty του λέει πως είναι πια πολύ αργά και αποχωρεί από το ξενοδοχείο που αυτός μένει, αφού αγνοήσει επιδεικτικά κατά την έξοδό της τον τραμπούκο ξάδερφο του συζύγου της.

Μια βασική διαφωνία των σχολιαστών της σειράς, ήταν κατά πόσο ο σύζυγος της Esty ήταν μία εξίσου τραγική φιγούρα ή όχι. Αλήθεια, πώς είναι δυνατόν να μη θεωρείται;
Παρότι σε σαφώς πλεονεκτική θέση, o Υankee είναι εξίσου ανελεύθερος με την Esty. Στερείται βασικών ελευθεριών, με πρώτη και κύρια αυτή της βούλησης. Ακολουθεί τους κανόνες και το αντρικό πρότυπο του μικρόκοσμού τους και, εν τέλει, αποδεικνύεται πιο δυστυχής, αφού παρά την προσπάθειά του να κατανοήσει και να αποδεχθεί τη φύση της συζύγου του, την οποία δεν εγκαταλείπει και δε διεκδικεί χωρίς προσπάθεια να της προσφέρει κάτι που και εκείνη θα μπορεί να απολαύσει (χαρακτηριστική η σκηνή που στο πορνείο που τον πηγαίνει ο ξάδερφός του, ρωτά τί δίνει χαρά στις γυναίκες), καταλήγει να βλέπει αυτά που έχουν σημασία για αυτόν και θεωρεί ιερά να γκρεμίζονται. Κι είναι πραγματικά σπαραξικάρδια η προσπάθειά του, αφού η πρακτικά αφελής και παιδική προσέγγισή του αποτυγχάνουν να δικαιώσουν την καλή του πρόθεση. Προσπαθεί σαν παιδί να μοιάσει στους νέους φίλους της Esty, αδυνατώντας να αντιληφθεί πλήρως ότι το εμφανισιακό (εξ ου και η παιδικότητα) είναι το μικρότερό του πρόβλημα. Παρά την ανατροφή του, την πλύση εγκεφάλου που και αυτός έχει υποστεί, προσπαθεί να διευρύνει τους ορίζοντές του για να σώσει τον γάμο του εν όψει και της γέννησης του παιδιού του- δε θα καταφέρει τίποτα ωστόσο και όλοι μπορούμε να φανταστούμε τη συνέχεια, όπου σε δίκες για την επιμέλεια του παιδιού, θα προσπαθεί να υπερασπιστεί πράγματα, για τα οποία ναι μεν πλέον αμφιβάλλει, σε κάθε περίπτωση, όμως, συνεχίζει να πρεσβεύει, με τη συνεχή υπενθύμιση και πίεση της οικογένειας και της κοινότητάς του.

Θα ήταν λάθος να μην αναγνωρίσουμε και σε αυτόν τη δυστυχία στην οποία είναι καταδικασμένος, λόγω του ότι φαινομενικά δεν υφίσταται την ίδια καταπίεση. Αν, κιόλας, μπορούμε να πούμε ότι δεν την υφίσταται. Σίγουρα απολαμβάνει σε μεγαλύτερο βαθμό την κυριότητα του σώματός του, ωστόσο πρακτικά και αυτός ζει για να αναπληρώσει Εβραίους και σε καμία περίπτωση δεν είχε ποτέ το περιθώριο να ονειρευτεί και να σχεδιάσει ο ίδιος τη ζωή του.

► Και τελικά αξίζει;

Για τη γράφουσα, ναι. Χωρίς να είναι η αριστουργηματική σειρά που θα θυμάσαι για πάντα, θα σε κρατήσει, θα σε προβληματίσει και, εν τέλει, ίσως σε κάνει να εκτιμήσεις πράγματα που θεωρείς δεδομένα, αλλά και να αναθεωρήσεις συμπεριφορές και στάσεις στις ανθρώπινες σχέσεις, πάντα, όμως, εντός των ορίων μιας όχι μακροσκοπικής κλίμακας.