Αρχική ΤΕΧΝΕΣΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣΦάνια Νταλιάνη: Η συναίνεση δεν αφορά μόνο τη σεξουαλική πράξη

Φάνια Νταλιάνη: Η συναίνεση δεν αφορά μόνο τη σεξουαλική πράξη

Η Φάνια Νταλιάνη, είναι ηθοποιός και σκηνοθέτης. Διδάσκει στη δραματική σχολή «Μοντέρνοι Καιροί». Πέρσι καταπιάστηκε με την παράσταση «Συναίνεση», της Nina Raine, η οποία ανέβηκε στο θέατρο Μοντέρνοι Καιροί και παίζεται ακόμη. Με αφορμή την «Συναίνεση», βρεθήκαμε και συζητήσαμε για το θέατρο, την έννοια της συναίνεσης, την αβεβαιότητα της εποχής μας και την ανάγκη για ισότητα στην προσβασιμότητα όσον αφορά στο θέατρο και στην τέχνη γενικότερα.

Η παράσταση παίζεται εδώ και αρκετό καιρό, πλέον. Πως είναι οι αντιδράσεις του κοινού για την παράσταση, μέχρι τώρα;

Η αλήθεια είναι ότι μέχρι στιγμής είναι αναπάντεχα θετικές οι αντιδράσεις του κοινού. Το θέμα του έργου και ο τρόπος που είναι γραμμένο «σε πιάνει» αμέσως. Η Nina Raine προσεγγίζει όλους τους ήρωες με κατανόηση και αγάπη, ενώ ως επί το πλείστον έχουν αρνητικά χαρακτηριστικά. Αυτό προσπαθήσαμε να κάνουμε κι εμείς με την παράστασή μας, και νιώθω πως το έχουμε καταφέρει. Έχουμε καταφέρει να κάνουμε το κοινό να βλέπει με κατανόηση όλους αυτούς τους αντιήρωες, χωρίς όμως να παίρνει το μέρος τους. Αυτή είναι μια πολύ λεπτή γραμμή. Παράδειγμα: Υπάρχουν ορισμένες πολύ δραματικές στιγμές του Έντουαρντ, του κεντρικού ήρωα, όπου το κοινό γελάει. Και πρέπει να γελάσει, γιατί αυτό σημαίνει ότι δεν έχει ταυτιστεί μαζί του. Μπορούν να γελάσουν επειδή στέκονται απέναντι του. Να πούμε ότι το έργο δεν είναι κωμωδία, έχει χαρακτηριστεί ως “Φιλοσοφικό Δράμα”. Ωστόσο έχει πολλές κωμικές γραμμές. Μου αρέσει αυτό που βγάζει στο κοινό. Αυτό για μένα είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της παράστασης και της δικής μου δουλειάς. Αυτό που βλέπω από τις αντιδράσεις του κοινού είναι ότι κρίνει τους χαρακτήρες αλλά βλέπει και αναγνωρίζει τις αιτίες της συμπεριφοράς τους.

Λες ότι ο Έντουαρντ (Βασίλης Γεωργοσόπουλος), είναι ο πρωταγωνιστής του έργου. Ωστόσο σε εμένα δεν φαίνεται κάτι τέτοιο. Οι χαρακτήρες αλληλεπιδρούν με τέτοιο τρόπο, που δεν ξεχωρίζω «πρωταγωνιστή».

Όχι πρωταγωνιστής, «κεντρικός ήρωας». Το έργο δεν είναι πυραμιδικό στην πραγματικότητα. Δηλαδή δεν έχει έναν πρωταγωνιστή, γύρω από τον οποίο χτίζονται και οι υπόλοιποι. Ο Έντουαρντ όμως λειτουργεί σαν σκελετός, γύρω από τον οποίο συμβαίνουν τα γεγονότα και ξετυλίγεται η ιστορία.

Το θέατρο «Μοντέρνοι Καιροί» είναι αρκετά νέο. Πότε άνοιξε τις πόρτες του;

Ο χώρος αυτός εδώ, στο Γκάζι όπου συστεγάζεται το θέατρο και η σχολή «Μοντέρνοι Καιροί» είναι καινούργιος και ολοκληρώθηκε τον Αύγουστο του 2021. Η περισσότερη δουλειά έγινε μέσα στην καραντίνα. Πηγαίνοντας κόντρα στους καιρούς, και στην κατάσταση που ζούμε δυο χρόνια τώρα που δεν σου επιτρέπει να ονειρεύεσαι και να κάνεις σχέδια, εμείς ολοκληρώσαμε αυτόν τον καινούργιο χώρο. Και είμαστε ενθουσιασμένοι μ’ αυτό.

Όμως πρέπει να πω ότι ο οργανισμός «Μοντέρνοι καιροί» που αποτελείται από το θέατρο Μοντέρνοι Καιροί αλλά και την ομώνυμη σχολή έχει μακρά ιστορία. Ιδρύθηκε από τον Κώστα Νταλιάνη και την Εβίτα Παπασπύρου και βασικά μέλη της ομάδας είναι επίσης η Αγγελική Λυμπεροπούλου, ο Βασίλης Γεωργοσόπουλος κι εγώ.

Ένας από τους στόχους μας είναι το θέατρο και η σχολή να συνδιαλέγονται δημιουργικά. Η ύπαρξη αυτού του χώρου μας επιτρέπει να έχουμε πολλά σχέδια για το μέλλον που ανυπομονούμε να τα πραγματοποιήσουμε. Αλλά θα ξαναμιλήσουμε γι αυτά.

Δεδομένης της κατάστασης είναι πάντα υπαρκτή η πιθανότητα να γίνει πάλι κάποιο lockdown. Πως τη βιώνετε αυτή την αβεβαιότητα;

Μετά από το ζόρισμα των πρώτων εγκλεισμών, απλώς είμαστε χαρούμενοι που μπορούμε επιτέλους να παίξουμε και να παρουσιάσουμε τη δουλειά μας. Προσπαθούμε να μην σκεφτόμαστε το ενδεχόμενο να ξανακλείσουν τα θέατρα.

Το κείμενο είναι πολύ πρόσφατο. Πως έπεσε στα χέρια σου και πως επέλεξες να δουλέψεις πάνω στο συγκεκριμένο έργο;

Διάβασα το κείμενο της Nina Raine, πριν την πρώτη καραντίνα. Μετά ήρθε το πρώτο lockdown και ομολογώ με βρήκε απροετοίμαστη, έπεσα σε αδράνεια… Κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού, ξεκίνησε το #metoo πολύ έντονα στην Ελλάδα. Τρομερή συγκυρία, μιας και το έργο, έχει ως πυρήνα τη συναίνεση στην σεξουαλική πράξη. Αυτό μου έδωσε ώθηση και σκέφτηκα πως πρέπει οπωσδήποτε να δουλέψω αυτό το έργο. Έτσι άρχισα να μιλάω με ηθοποιούς και συνεργάτες, και κάπως έτσι ξεκίνησε το ταξίδι…

Η μετάφραση είναι πρωτότυπη και δική σας. Ποιος την επιμελήθηκε;

Τη μετάφραση την έκανε ο Κώστας Νταλιάνης, ο οποίος είναι σκηνοθέτης αλλά έχει και μια αρκετά μεγάλη εμπειρία σε μεταφράσεις έργων. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό η θεατρική μετάφραση να γίνεται από ανθρώπους του θεάτρου. Πράγματι βρίσκω τη μετάφραση καταπληκτική, γιατί καταφέρνει να αποδώσει την αγγλική διάθεση, δηλαδή αυτό το σπιρτόζικο, γρήγορο ύφος. Ο λόγος του κειμένου είναι «μέσα στη ζωή». Το κείμενο έχει μεταφερθεί στα ελληνικά δεδομένα, ενώ συγχρόνως είναι πιστό στο πρωτότυπο.

Και η μουσική του έργου είναι πρωτότυπη, σωστά; Ποιος την έγραψε και πως προέκυψε αυτή η συνεργασία;

Τη μουσική έχει γράψει ο Βασίλης Μπαμπούνης, ο οποίος κυκλοφόρησε πρόσφατα και τον νέο του δίσκο. Πως προέκυψε, ε; Πωπω... θα σου πω. Ο πατέρας του Βασίλη, ο Αντώνης Μπαμπούνης, ήταν ηθοποιός και ανήκε στο θίασο των Μοντέρνων Καιρών, την περίοδο του ’80. Πολύ άξιος ηθοποιός. Δυστυχώς δεν ζει πια. Με το Βασίλη συναντηθήκαμε τυχαία σε μια παράσταση και θυμηθήκαμε ο ένας τον άλλον. Ήξερα τη μουσική του Βασίλη και μου άρεσε, κι έτσι μόλις τον είδα, σκέφτηκα πόσο θα ταίριαζε να ντύσει με τη μουσική του το έργο μας. Φάνηκε πως κι εκείνου του άρεσε η ιδέα και κάπως έτσι φτάσαμε να συνεργαστούμε. Ήταν μια ευτυχής συγκυρία, γιατί η παράσταση δεν θα ήταν ίδια χωρίς τη συνδρομή του Βασίλη. Και… είναι συγκινητική αυτή η διασταύρωση των διαδρομών μέσα στο χρόνο.

Και το σκηνογραφικό κομμάτι;

Σκηνικά έχει κάνει ο Αντώνης Χαλκιάς, ο οποίος ήταν επίσης, την ίδια εποχή, ο μόνιμος σκηνογράφος του θιάσου Μοντέρνοι Καιροί. Μια σημαντική επανασύνδεση. Ο Αντώνης Χαλκιάς είναι ένας μαγικός σκηνογράφος – έτσι κι αλλιώς καταξιωμένος στο χώρο. Το πιο σημαντικό σ’ αυτόν, είναι ότι φτιάχνει έναν χώρο για να αναδείξει το έργο και το βοηθάει να αποκαλύψει το πραγματικό νόημά του. .Έτσι λοιπόν έχει κάνει ένα σκηνικό, που ούτε στα πιο τρελά μου όνειρα δεν είχα φανταστεί. Το σκηνικό αλλάζει σχεδόν χορευτικά από τη μία σκηνή στην άλλη. Κάθε αντικείμενο κάθε έπιπλο έχει πολλές χρήσεις, μεταλλάσσεται με σχεδόν μαγικό τρόπο. Χωρίς όμως να κλέβει την παράσταση από τους ηθοποιούς, αντιθέτως φωτίζει τους ρόλους και τις σχέσεις τους.

Πόσο καιρό ετοιμάζατε αυτή την παράσταση;

Η περισσότερη δουλειά έγινε κατά τη διάρκεια του δεύτερου lockdown, για το οποίο ήμασταν πιο προετοιμασμένοι, συγκριτικά με το πρώτο. Όταν καταλάβαμε ότι μπορούσαμε να κάνουμε πρόβες, ξεκινήσαμε δειλά - δειλά. Δηλαδή, οι πρώτες πρόβες έγιναν περίπου πέρυσι, τα Χριστούγεννα. Κάναμε αραιές συναντήσεις, μιλούσαμε μέσω zoom και βρισκόμασταν μια φορά τη βδομάδα. Ήταν περίεργη κατάσταση, αλλά αυτό έκανε το έργο να «καθίσει» πάρα πολύ καλά μέσα μας, γιατί είχαμε πολύ χρόνο στα χέρια μας και δεν ξέραμε και πότε θα ανέβει η παράσταση. Ξεκινήσαμε εντατικές πρόβες τον Αύγουστο. Συνολικά, κάναμε 7 μήνες αραιές πρόβες και 3 μήνες καθημερινές πρόβες. Δουλεύαμε σχεδόν ένα χρόνο.

Λες ότι το κείμενο έχει πολλά κωμικά στοιχεία. Ωστόσο ένιωθα ότι δεν μπορούσα να γελάσω φωναχτά. Γέλαγα πολύ από μέσα μου, αλλά λόγω του βάρους των γεγονότων που εκτυλίσσονταν, δεν μου έβγαινε να «κάνω φασαρία».

Θα σου πω: είναι ανάλογα με το κοινό. Υπάρχουν μέρες που οι θεατές γελούν όλοι δυνατά και ο ένας παρασύρει τον άλλον και άλλες που είναι σιωπηλοί. Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον για τους ηθοποιούς, γιατί δεν ξέρουν τι να περιμένουν. Εγώ που είμαι από κάτω και βλέπω το κοινό, παρατηρώ ότι γελάνε «από μέσα τους», όπως λες, αλλά οι ηθοποιοί δεν έχουν ιδέα. Και αυτή η παρατήρηση έχει πολύ ενδιαφέρουσα γιατί καταλαβαίνεις με ποιον ήρωα ταυτίζεται ο καθένας. Το έργο είναι δραματικό με πολλά κωμικά στοιχεία.

Ποια είναι η προσέγγισή σου ως σκηνοθέτρια;

Αυτό που με ενδιαφέρει πολύ είναι να μην «καπελώνω» τους συνεργάτες μου. Δεν θέλω δηλαδή αυτό που θα παραχθεί να είναι μια «δική μου δουλειά». Θέλω να είναι δική μας δουλειά. Βεβαίως η τελική ενορχήστρωση γίνεται από έναν. Πρέπει να υπάρχει πάντα ένα μάτι που τα βλέπει όλα. Αυτό που με ενδιαφέρει πάρα πολύ, λοιπόν, είναι η αγαστή συνεργασία με όλους τους συντελεστές της παράστασης. Προσπαθώ, δηλαδή, να αντλήσω ό,τι καλύτερο έχει ο καθένας να δώσει, χωρίς εγώ να υπαγορεύω τι ακριβώς να κάνει. Συγχρόνως πρέπει να έχεις την εποπτεία ώστε αυτό που θα προκύψει να έχει συνοχή.

Τελικά, το έργο απαντάει στο ερώτημα, τι είναι η συναίνεση; Τι είναι για εσένα η συναίνεση;

Η συναίνεση είναι ταυτόχρονα ένας όρος και μια πραγματικότητα. Το έργο δεν απαντάει σε αυτό το ερώτημα, στο τι είναι η συναίνεση. Η Raine προσπαθεί να σε ταρακουνήσει λίγο, έτσι ώστε να αρχίσεις να σκέφτεσαι τις φορές που έχεις συναινέσει ή όχι, στη ζωή σου. Αυτό δεν αφορά μόνο τη σεξουαλική πράξη. Μέσω του έργου αρχίζεις να παρατηρείς ότι το ίδιο πράγμα ισχύει και σε άλλες πτυχές της ζωής. Π.χ. σε γυναίκες που καταπιέστηκαν για να κάνουν παιδιά γιατί τις έσπρωξε η κοινωνία, η οικογένεια, ο περίγυρος, σε γυναίκες ή άντρες που παντρεύτηκαν χωρίς να θέλουν... Υπάρχουν χιλιάδες παραδείγματα. Η κοινωνία δεν έχει απελευθερωθεί από αυτά τα δεσμά και πολλές φορές εμείς οι ίδιοι δεν έχουμε συναινέσει στις ίδιες μας τις επιλογές.

Απ’ όσο βλέπω στο πρόγραμμά σας υπάρχουν αρκετές παραστάσεις κατά τις οποίες παίζετε με υπέρτιτλους.

Φυσικά! Είναι ευτυχές γεγονός το ότι έχουμε (ως Μοντέρνοι Καιροί) το δικό μας θέατρο, γιατί μια παράσταση με υπέρτιτλους απαιτεί υποδομή και μπόλικη δουλειά. Κάναμε αρκετές extra πρόβες για να παρουσιάσουμε το έργο με υπέρτιτλους. Μπορεί να μην είμαστε ακόμα έμπειροι, αλλά βλέπουμε αυτή την προσπάθεια ως το δικό μας λιθαράκι που θα συμβάλλει στο να είναι προσβάσιμο το θέατρο και γενικά η τέχνη, σε όλους. Έχω σαν σκέψη και όνειρο να καταφέρουμε να κάνουμε κάτι και για άτομα με προβλήματα στην όραση.

Πως θα γινόταν κάτι τέτοιο;

Κάτι τέτοιο στην Ελλάδα είναι ανήκουστο. Στο εξωτερικό είναι σύνηθες. Υπάρχουν ένα σωρό παραστάσεις, όπου δίνονται ακουστικά στους θεατές, μέσω των οποίων ακούν ορισμένες ηχητικές περιγραφές των όσων εκτυλίσσονται κατά τη διάρκεια της παράστασης. Εδώ δεν έχουμε διαθέσιμες τέτοιες υποδομές. Θα προσπαθήσουμε, όμως, να κάνουμε έστω μια παράσταση η οποία θα απευθύνεται κυρίως σε άτομα που έχουν προβλήματα στην όραση, στην οποία θα υπάρχει ζωντανή αφήγηση. Αυτό που σου περιγράφω είναι κάπως σαν ιδέα και όνειρο, αλλά ελπίζω να το καταφέρουμε. Θα ήθελα να γίνει μια αρχή, φέτος. Μόνο έτσι μπορείς να επηρεάσεις και να αλλάξεις τα πράγματα. Παρεμπιπτόντως, το θέατρο Μοντέρνοι Καιροί είναι προσβάσιμο σε άτομα με κινητικά προβλήματα. Το θέατρο πρέπει να είναι προσβάσιμο σε όλους και αυτό μας κινητοποιεί. Δηλαδή αποφασίσαμε να δουλέψουμε επιπλέον για να μπορέσουν να γίνουν οι παραστάσεις με τους υπέρτιτλους. Είμαι πολύ χαρούμενη για αυτό.

Φάνια, σε ευχαριστώ πάρα πολύ.

Εγώ σε ευχαριστώ!

Τελευταία