Russian Doll

27/04/2022

Επιμέλεια: Κώστας Χανδρινός και Στέφανος Κ. Αρταβάνης

Ματριόσκα (ρωσικά: матрёшка‎), επίσης γνωστή ως Ρωσική φωλιασμένη κούκλα, στοιβαγμένες κούκλες, ρωσική κούκλα ή μπάμπουσκα, είναι μια σειρά από ξύλινες κούκλες διαστάσεων που μειώνονται και τοποθετούνται η μια μέσα στην άλλη. Το όνομα "ματριόσκα" (матрёшка), κυριολεκτικά "ψηλομύτης", είναι υποκοριστική μορφή του ρωσικού θηλυκού ονόματος "Ματριόνα" (Матрёна) ή "Ματριόσα".

Ένα σύνολο ματριόσκα αποτελείται από μια ξύλινη εικόνα που χωρίζεται, πάνω από το κάτω μέρος, για να αποκαλύψει ένα μικρότερο σχήμα με το ίδιο είδος μέσα, η οποία, με τη σειρά της, έχει μια άλλη εικόνα στο εσωτερικό της, και ούτω καθεξής.

Η επιστροφή του Russian Doll στους νετφλιξικούς δέκτες είναι γεγονός και ήδη συζητιέται για τη διαφορετική, πλην όμως παράλληλη πορεία που έχει με την πρώτη σεζόν που είχε εντυπωσιάσει πίσω στο 2019. Η παράξενη σειρά με ισόποσα κομμάτια δράματος, κωμωδίας και αυτοβιογραφικών καταστάσεων, μια πλατφόρμα που έδωσε τη δυνατότητα στην άλλοτε χαμένη Natasha Lyonne, που πρωταγωνιστεί και συνυπογράφει το σενάριο της σειράς, να επιστρέψει σε μια καριέρα που θα έπρεπε να έχει ίσως και λίγο νωρίτερα. Αλλά, ποτέ δεν είναι αργά και το Χόλιγουντ λατρεύει τις θριαμβευτικές επιστροφές.

Για όσους δεν έχουν δει τη σειρά, μια 36χρονη γυναίκα, η Nadia Vulvokov (Natasha Lyonne) βρίσκεται σε μια ημιχαμένη κατάσταση ανήμερα των γενεθλίων της, με λίγη γιορτινή θλίψη, λίγη στεναχώρια που έχασε τη γάτα της και λίγη αναπόληση για τις επιλογές ζωής έως τώρα. Παράλληλα, το ίδιο βράδυ τη χτυπάει ένα αυτοκίνητο, πεθαίνει και ξαναβρίσκεται στο πάρτι της, γυρίζοντας πίσω στο χρόνο, αλλά έχοντας τη γνώση ότι πέθανε. 

Το Russian Doll παίζει με το κόνσεπτ της ματριόσκα, μετατρέποντας το αγαθό ξύλινο παιχνίδι σε μια τόμπολα υπαρξιακής φαγούρας, θέλοντας να φτάσει κάπου, χωρίς να μπορεί να φτάσει κάπου. Το ταξίδι των παρατηρήσεων είναι ένα διαφορετικό παιχνίδι για τον καθένα μας, παραμένει όμως παιχνίδι για όλους. Το πόσο σοβαρά ή όχι παίρνουμε το παιχνίδισμα είναι ίσως εκεί που διαφοροποιείται το μονοπάτι. Εκεί που η Nadia ξαναβρίσκεται στο ίδιο πάρτι μετά από κάθε θάνατο, συναντά τον Alan (Charlie Barnett), το μοναδικό άλλο άνθρωπο που βιώνει το ίδιο πράγμα. Πεθαίνει και ξυπνάει στο μπάνιο του. Μόνο που αυτός αναβιώνει τη χειρότερη του φαντασία. Η κοπέλα του, όχι μόνο τον κερατώνει, αλλά θέλει να χωρίσουν κιόλας. Ενώ εκείνος στόχευε σε πρόταση γάμου. Το παράδοξο εδώ, είναι ότι, όσο πεθαίνουν οι δύο χαρακτήρες, η μεν Nadia όλο και εκνευρίζεται από τη διαρκή επανάληψη, ενώ ο δε Alan αρχίζει να είναι όλο και πιο ψύχραιμος-ήρεμος με την ιδέα του χωρισμού από την αγαπημένη του.

Οι δύο χαρακτήρες ενώνονται μέσω του τραύματός τους, ενώνονται στο θάνατο. Όμως καταφέρνουν να αντιληφθούν τη λούπα τους, να δουν λίγο πιο ώριμα τις πληγές τους και να φτάσουν να ενωθούν και στην ίδια τους τη ζωή. Όταν το τραύμα αρχίζει και γιγαντώνεται τότε όλα τα άτομα που πλαισιώνουν τις ζωές μας, όλες οι καταστάσεις χαράς (ή και λύπης) αρχίζουν να εξαφανίζονται, όλα γκριζοποιούνται κάτω από το βάρος της πληγής. Το μόνο που μένει είναι ένα χαοτικό κενό που τα καταβροχθίζει όλα. Ή, εναλλακτικά, μια αναγνώριση του πόνου, ένα ιαματικό λουτρό ώριμης αντιμετώπισης και ανθρώπινης -ουσιαστικής- επαφής. Η ματριόσκα της καθημερινής επίπονης ρουτίνας ενώνεται με τη ματριόσκα του παιχνιδίσματος και της αγάπης προς τον πληγωμένο εαυτό. Και κάπου εδώ έρχεται η δεύτερη σεζόν. Για περισσότερο σκάψιμο.

Κώστας Χανδρινός


Η πρώτη σαιζόν του Russian Doll ήταν για ‘μένα μια αποκάλυψη. Μια αφήγηση για το πως η προσωπική ιστορία κάποιου, μπορεί να γίνει πολύ περισσότερα από αυτό, μια ρωγμή στο χρόνο, στην ίδια την κατασκευή της πραγματικότητας. Την ανακάλυψα σε μια πολύ δύσκολη φάση κι ήταν αρκετά συμπυκνωμένη, άριστα κατασκευασμένη κι απολύτως καίρια ώστε να την μπιντζάρω σε μια μέρα.

Ο τρόπος με τον οποίο ήταν παγιδευμένη στη λούπα της η Nadia ήταν κάτι με το οποίο ταυτιζόμουν αλλά περισσότερο, στα πλαίσια της παραβολής, ο τρόπος με τον οποίον το προσωπικό της δράμα απειλούσε όλο το σύμπαν με κατάρρευση. Δεν είχα ξαναδεί και βιώσει κάτι αντίστοιχο, συνεπώς η δεύτερη σαιζόν ήταν η φετινή μου πιο αναμενόμενη μαζί με την έκτη του Better Call Saul. Παρόλα αυτά, η πρώτη σαιζόν ήταν τόσο άρτια και ολοκληρωμένη νοηματικά ώστε είχα τις αμφιβολίες μου σχετικά με την ανάγκη ύπαρξης δεύτερης σαιζόν.

Σύμφωνα όμως με την Natasha Lyonne, η σειρά προτάθηκε στο Netflix ως τρεις σαιζόν. Ύστερα απ’ τη δεύτερη μπορώ να καταλάβω τη σκοπιμότητα της. Εξακολουθώ να μη μπορώ να φανταστώ ποια θα μπορούσε να είναι η συνέχεια αλλά εμπιστεύομαι ακόμα περισσότερο τις γυναίκες πίσω απ’ τη σειρά με την ελπίδα ότι δεν θα πέσει εδώ το γνωστό τσεκούρι ακύρωσης που συνηθίζει το Netflix. Στο πρώτο επεισόδιο, βρίσκουμε τη Nadia (επιστρέφει η Lyonne) πριν τα τεσσαρακοστά της γενέθλια. Από την λήξη των γεγονότων της πρώτης σαιζόν κι ύστερα, έχει περάσει όλα της τα γενέθλια σε συναγερμό, μην τυχόν κι επαναληφθεί η λούπα, μαζί με τον συνταξιδιώτη της σε αυτήν, Alan. Έφτασε η ώρα να συμβεί ένα διαφορετικό, εκ πρώτης όψεως, παιχνίδι του χρόνου. Όταν μπαίνει σε ένα συγκεκριμένο τραίνο, ταξιδεύει πίσω στα 80’s μέσω του σώματος της μητέρας της, Nora Chloe Sevigny σε σαφώς μεγαλύτερο ρόλο από τα cameo της πρώτης σαιζόν).

Ψυλλιασμένη από την προηγούμενη περιπέτεια της, αντιμετωπίζει την νέα, αρχικά, με παροιμιώδη ψυχραιμία που ενισχύει και τον χαρακτηριστικό κυνισμό της. Με την γνωριμία της με τον Chez(Sharlto Copley), έναν μικροαπατεώνα με τον οποίον είχε σχέση η μάνα της, βλέπει το ταξίδι σαν ευκαιρία ν’ αλλάξει τη μοίρα της, να διορθώσει τα δείνα που κουβαλάει λόγω της οικογενειακής γενεαλογίας της και δεν επέλεξε. Στο πέρας της υπόλοιπης διάρκειας όμως και με τη βοήθεια του Alan, ο οποίος θα βρεθεί στο σώμα της γιαγιάς του, θα καταλάβει τον πραγματικό σκοπό του νέου χρονικού μπλεξίματος.

Αυτό που σκεφτόμουν περισσότερο στα πρώτα επεισόδια ήταν το agency, ο έλεγχος που έχει αυτή τη φορά η Nadia πάνω στην κατάσταση. Έχει την επιλογή να πηγαινοέρχεται στον χρόνο, διαλέγει να ξαναμπεί στο τραίνο. Οι δυσκολίες, τα ανατριχιαστικά και περίεργα συμβάντα που αρχίζουν να συμβαίνουν αλλά και η ζωή της στο τώρα που φεύγει, φαίνονται να ενισχύουν το πείσμα της, τον ιερό σκοπό που έχει θέσει. Βήμα βήμα και ταξίδι το ταξίδι όμως, γίνεται ξεκάθαρο το αντίθετο. Εδώ δεν είναι υποχρεωμένη να λύσει κάτι παρά μόνο, έχει την ευκαιρία, να βιώσει.

Η ματριόσκα της θηλυκής γενεαλογίας στην οποία μπαίνει, δεν είναι η ευκαιρία της για ένα κωλοδάχτυλο στο γέρο χρόνο και τη γριά μοίρα αλλά μονάχα η ευκαιρία να καταλάβει αυτές που προηγήθηκαν και σαν ντόμινο ευθύνονται για την ζωή της. Το τραύμα γενεών έχει συμβεί κι ο χρόνος ένας κύκλος που δεν σπάει. Εν τέλει, η σειρά δίνει ένα πολύ ουσιώδες μήνυμα στα όρια του ζεν.

Τη δύναμη να αποδεχθούμε ό,τι δεν μπορούμε να αλλάξουμε και να αφεθούμε από την άνιση πάλη με το παρελθόν και το χρόνο εν γένει, στην οποία πάντα θα χάνουμε. Η Nadia κρατάει το Coney Island της(το “what if” όπως το προσδιορίζει ο Chez) με δύο τρόπους που οδηγούν στην αφηγηματική κορύφωση. Τους τρόπους κι αν θα το αφήσει, σας προτρέπω να τα ανακαλύψετε μόνοι σας. Εμένα η κατάληξη με άφησε μ’ ένα ελαφρώς διαφορετικό συναίσθημα από την πρώτη σαιζόν, εξίσου συγκινητικό όμως αλλά σίγουρα κι η Nadia κι εμείς, έχουμε μεγαλώσει.

Το γράψιμο σε επίπεδο χαρακτήρων, πλοκής και διαλόγων είναι εξίσου ευφάνταστο, ανθρώπινο και χιουμοριστικό μ’ αυτό της πρώτης σαιζόν και χτίζει πάνω του. Αντίστοιχα η σκηνοθεσία, κρατάει πάλι ένα σφιχτό σύνολο με την χρήση γνωστών ποπ τραγουδιών και την εκτέλεση των σκηνών που αμβλύνεται η πραγματικότητα(συμπεριλαμβανομένου κι ενός υπέροχου τριπαρίσματος), να αποτελούν το πιο δυνατό χαρτί της.

Στον τελικό λογαριασμό, αυτό που με κάνει να χαίρομαι περισσότερο είναι πως το Russian Doll αποτελεί μια κορυφή γυναικείας τέχνης. Έχω ακούσει πολύ περισσότερες φορές απ’ όσες χρειαζόταν, «παντογνώστες» άντρες να κάνουν το δικηγόρο του διαβόλου, λέγοντας πως αν η τέχνη των γυναικών ήταν τόσο σπουδαία θα φαινόταν περισσότερο, παρερμηνεύοντας τη συστημική προώθηση των ανδρών σε κάθε τομέα για αναξιότητα των γυναικών. Ευτυχώς η ιστορία στον τομέα των ίσων ευκαιριών έχει αρχίσει ν’ αλλάζει και μπορούμε επιτέλους να δούμε γυναικείες ιστορίες, φτιαγμένες από γυναίκες, στη μεγαλύτερη δυνατή σκηνή με τις δημιουργούς τους να εκπληρώνονται όπως εκπληρωνόμαστε ως κοινό απ’ αυτές. Τη γυναικεία οπτική ξεχωρίζω, αν έπρεπε να κρατήσω ένα πράγμα από αυτή τη σειρά, με την ελπίδα ότι οι γυναίκες που φτιάχνουν τη σειρά θα μας εκπλήξουν πάλι στην τρίτη και τελευταία σαιζόν όταν κι αυτή φτάσει στους δέκτες μας.

Στέφανος Κ. Αρταβάνης


Χώρα: H.Π.Α
Έτος: 2019 (Season 1)/2022 (Season 2)
Χρώμα: Εγχρωμή

Δημιουργοί: Natasha Lyonne, Leslye Headland, Amy Poehler
Πρωταγωνιστούν:
Natasha Lyonne, Greta Lee, Charlie Barnett, Elizabeth Ashley, Yul Vasquez, Chloe Sevigny

Διάρκεια: 25-33 λεπτά ανα επεισόδιο

Τελευταία