Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΟ ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙΟ Στέφανος Προτείνει. . . Teorema

Ο Στέφανος Προτείνει. . . Teorema

Για να κλείσει αυτός ο κύκλος «Σεξ/Πνευματικό» που ξεκίνησε με το Love Exposure και συνεχίστηκε με το Nymphomaniac, για μένα υπήρχε μία προφανής κατάληξη. Το Teoroma Θεώρημα) είναι μια ταινία που ακροβατεί ανάμεσα στις νεορεαλιστικές ρίζες και τις μετέπειτα ακρότητες του σκηνοθέτη της Pier Paolo Pasolini. Αυτός είναι κι ο ένας λόγος που για μένα αποτελεί το χαρακτηριστικότερο έργο του. Ο άλλος είναι πως ήταν η πρώτη ταινία του που είδα, πίσω στην τρυφερή εφηβεία μου, στο πολυαγαπημένο ΑΣΤΥ. Χωρίς να πολυκαταλαβαίνω τη δωρική μιζέρια της, λόγω των επαναλήψεων στο Ταινιόραμα(ετήσιο φεστιβάλ του ΑΣΤΥ), έφτασα να την δω τέσσερις φορές μες τα χρόνια, ρεκόρ για ταινία στο σινεμά, το οποία έφτασε, τόσα χρόνια αργότερα η Μπαλάντα Της Τρύπιας Καρδιάς. Συνεπώς, η ανάλυση που ακολουθεί είναι προσωπικό ζήτημα, δεν μπορούσα να χάσω την ευκαιρία. Ακολουθεί ο ήσυχος θάνατος της μπουρζουαζίας. Για τους λάτρεις της στατιστικής, είναι ο τρίτος Ιταλός σκηνοθέτης κι τρίτη φορά που ο Ennio Morricone υπογράφει τη μουσική, στην πορεία αυτής της στήλης.

Στην σκηνή πριν τους τίτλους της ταινίας, δημοσιογράφοι παίρνουν συνέντευξη από εργάτες, το αφεντικό των οποίων τους χάρισε το εργοστάσιο του. Ήδη έχουμε ένα ευφυέστατο εύρημα με τον δημοσιογράφο να θέτει μερικά θεωρητικά ερωτήματα αναφορικά με την μπουρζουζία και το προλεταριάτο. Στο τέλος αυτής της εισαγωγής λέει δύο φορές: «Ποιος θα απαντήσει αυτά τα ερωτήματα;» Σαν μεγάλο τρολ αλλά βασικότερα καλλιτέχνης κι όχι δόκτορας πολιτικής θεωρίας, ο Pasolini δεν θα αποπειραθεί να απαντήσει κανένα εξ’ αυτών, παρά θα παραθέσει την ιστορία που οδήγησε το αφεντικό σ’ αυτή την απόφαση και την κατάληξη του.

Οι τίτλοι πέφτουν πάνω από έναν κρανίου τόπο όπου ο αέρας φυσάει την γκρίζα άμμο. Ακούγεται η μουσική του Morricone, μακριά από τα επικά του ή τα πολύ ρομαντικά του, είναι μια lounge jazz με κάποιες δυσαρμονικές παρακλήσεις. Ιδανική για την μπουρζουαζία που θα παρακολουθήσουμε, υποδηλώνοντας όμως κι ότι κάτι δεν πάει καλά. Μόλις τελειώσουν, έχουμε ένα γενικό του τοπίου, που μας αποκαλύπτει ότι βρισκόμαστε στην Έτνα, κι ακούγεται η φράση από την Βιβλική Έξοδο «Ο Θεός οδήγησε τους ανθρώπους μέσα από την έρημο προς την Ερυθρά θάλασσα», προοικονομώντας ένα πέρασμα προς την ελευθερία.

Η εικόνα γίνεται ένα σέπια υψηλής αντίθεσης και γνωρίζουμε τους βασικούς μας χαρακτήρες. Τον εργοστασιάρχη/πατέρα Paolo (Massimo Girotti), την κόρη του Odetta (Anne Wiazemsky) που είναι ερωτευμένη μαζί του, τον παιχνιδιάρη και δημοφιλή αδελφό της Pietro (Andres Jose Cruz Soublette), την τυπικά κενή συναισθήματος κύρια της υψηλής κοινωνίας και μητέρα τους Lucia (Silvana Magnano) και τέλος την υπηρέτρια τους Emilia (Laura Betti). Τα ονόματα τους δεν είναι τυχαία. Πατέρας και γιός έχουν τα δύο ονόματα του σκηνοθέτη, η μητέρα κι η κόρη αναφέρονται στο φως και στον Proust αντίστοιχα ενώ η υπηρέτρια έχει το όνομα της περιοχής που μεγάλωσε ο σκηνοθέτης, μια σύνδεση με την παράδοση και την καταγωγή. Σ’ αυτή τη σύντομα σεκάνς, η διχρωμία μαζί με την μοχθηρή μουσική θέτουν έναν σκοτεινό τόνο για τους βασικούς μας χαρακτήρες ενώ το σπάσιμο της μουσικής από την rock and roll που ακούει ο ξέγνοιαστος ταχυδρόμος Angelino (Ninetto Davoli) μ’ έκανε να σκεφτώ τον απλό, καθημερινό άνθρωπο που είναι έξω απ’ την αρρώστια της οικογένειας.

Ο Angelino παραδίδει το τηλεγράφημα που λέει απλά «Φτάνω αύριο» και στην επόμενη σκηνή που ξεκινάει κανονικά η ταινία γνωρίζουμε τον Επισκέπτη (Terence Stamp). Αυτό που ακολουθεί είναι ο μαγνητισμός όλης της οικογένειας προς αυτόν. Σεκάνς τη σεκάνς θα ερωτοτροπήσει με όλους. Σ’ αυτό το κομμάτι της ταινίας υπάρχουν κι αναφορές στον Rimbaud, τον Bacon και τον Tolstoy, μπολιάζοντας τη διακειμενικότητα της ταινίας για όσους θέλουν να πάνε βαθύτερα. Η ουσία εδώ όμως βρίσκεται στην αλλαγή των χαρακτήρων πριν και μετά την αλληλεπίδραση τους με τον Επισκέπτη, πράγμα που δηλώνεται ευθαρσώς κι απ’ τον πατέρα, ότι όλα τελείωσαν, ότι τίποτα δεν θα είναι ίδιο από ‘δω και πέρα.

Όλα τα μέλη έχουν μια ακραία μεταστροφή που με κάποιο τρόπο συνάδει με τον ρόλο τους. Για τον πατέρα και την κόρη που έχει δηλωθεί η σύνδεση τους, έχουμε την πιο ολοκληρωτική αλλαγή που αποτελεί οριακά καταδίκη. Η μητέρα κάπου στη μέση με μια αναμενόμενη αντίδραση στην παραμελημένη λίμπιντο της. Ο γιός πλησιάζει περισσότερο τον ίδιο τον Pasolini, άλλωστε είναι ένας νεαρός άντρας με καλλιτεχνικές ανησυχίες που χάριν στον Επισκέπτη ανακάλυψε την ομοφυλοφιλία. H θέση της υπηρέτριας, της μόνης προλετάριου στο σύμπλεγμα κι με την πνευματικότητα κι ιερότητα που εγκολπίζει τη δική της κατάληξη, αντηχεί τη ρήση του Ιησού: «Οι Πράοι θα κληρονομήσουν τη Γη». Οι θεματικές του σεξ, του θανάτου, του πνευματικού, της ιερής οικογένειας, του προλεταριάτου και της μπουρζουαζίας μ’ έκαναν να θυμηθώ το Novecento, να παραλληλίσω τις αποκαθηλώσεις της άρχουσας Ιταλικής ηθικής. Βέβαια οι ομοιότητες σταματάνε εκεί. Στη φόρμα τους, ο Betrolucci κι ο Pasolini, δεν θα μπορούσαν να είναι πιο διαφορετικότεροι. Ο πρώτος πυκνός, επικός και λεπτομερειακός με το έργο του να χωράει ό,τι περισσότερο γίνεται στην άκρατη πληθωρικότητα του ενώ ο δεύτερος όπως προανέφερα, δωρικός, θα χαρακτήριζα τη σκηνοθετική του προσέγγιση έως και ασκητική.

Ενώ από τοποθεσίες δεν στερείται τίποτα, έχοντας την οικογενειακή έπαυλη, την πόλη, το εργοστάσιο, ένα σταθμό τραίνων και άλλα, τα σκηνικά του είναι απλά, δεν τραβάνε την προσοχή, θα μπορούσαμε να φανταστούμε τα δρώμενα ακόμα και σε μινιμαλιστική θεατρική σκηνή. Ο διάλογος είναι εξίσου λίγος αλλά αυτό ανεβάζει τη σημασία κάθε σημείου του. Τα πλάνα είναι μετρημένα χωρίς να τραβάνε προσοχή, αν εξαιρέσουμε τη χρήση της κάμερας στο χέρι σ’ έναν βαθμό. Οι νεορεαλιστικές ρίζες του δημιουργού φαίνονται και στις ερμηνείες ενώ οι ντουμπλαρισμένοι ήχοι και φωνές κατά την αναμενόμενη για την εποχή Ιταλική τακτική, αφήνουν ένα αφύσικο κενό στη συνολική αίσθηση, το οποίο όμως αναδεικνύει όποιο μουσικό κομμάτι ακουστεί.

Αυτό το σύνολο, σε συνδυασμό με το ρόλο του Επισκέπτη, μ’ οδηγούν στην ερμηνεία του τίτλου. Θεώρημα ουδέτερο (λογική, μαθηματικά) πρόταση που αποδεικνύεται αληθής με βάση αξιώματα, άλλες αποδεδειγμένες προτάσεις και κανόνες μαθηματικής λογικής. Η απογυμνωμένη εκτέλεση του έργου, η κατάσταση της λιμνάζουσας καθώς πρέπει οικογένειας κι ο ερωτικός καταλύτης του επισκέπτη πάνω της είναι σαν μαθηματικά. Κάθε φορά που το αρτηριοσκληρωτικό της συντηρητικότητας έρχεται σε επαφή με τον ελεύθερο έρωτα, θα καταρρέει. Είναι η επιστροφή στη φύση, όσο κι αν η ταινία φαίνεται βαριά και πεσιμιστική, είναι το μαρτύριο που οδηγεί στην απελευθέρωση. Ο Επισκέπτης θα μπορούσε να είναι ένας Εωσφόρος που βγάζει τα πάντα στο φως ή ίσως είναι απλά ο Αλλος, στην συντηρητική Ιταλική οικογένεια, ένας ξένος εισβολέας που η παρουσία του και μόνο, λειτουργεί σαν σταγόνα λάδι στο νερό. Ο νεαρός Terence Stamp και με το παραπάνω γοητευτικός κι εξωτικός ώστε ν’ αφήνει αυτή την αίσθηση απλά και μόνο με την παρουσία του δίχως ανάγκη περαιτέρω ανάλυσης.

Θα βάλω μια τελευταία παρομοίωση σαν θαυμαστικό στην ανάλυση της ταινίας. Η αίσθηση από αυτή την πέμπτη θέαση της ταινίας ήταν ότι έβλεπα έναν Jodorowsky που έχει πάθει Αγγελόπουλο. Η σουρεαλιστική σεξουαλική βία του πρώτου δοσμένη με την ποιητική απλότητα του δεύτερου. Το ότι δε, μπορώ να ανακαλύψω ακόμα πράγματα σ’ αυτό το φαινομενικά μικρό έργο του Pasolini, η μεγαλύτερη διαπίστευση του ουσιαστικού του βάθους και του αριστουργηματικού του στάτους.

Ολόκληρη η ταινία είναι διαθέσιμη στο YouTube και μπορείτε να τη δείτε -λόγω περιορισμού ηλικίας- κάνοντας κλικ ΕΔΩ.

Τελευταία