Αρχική ΜΟΥΣΙΚΗΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑLaurie Anderson: Μια πρωτοπόρα εφευρέτρια στο Ηρώδειο

Laurie Anderson: Μια πρωτοπόρα εφευρέτρια στο Ηρώδειο

Όταν ήμουν 16 χρονών σταμάτησα να παίζω βιολί. Έπειτα από χρόνια εξάσκησης συνειδητοποίησα ότι δεν ήμουν αρκετά καλά για να παίζω βιολί solo.[…] Έβλεπα μουσικούς γύρω μου και όλοι έκαναν ασταμάτητη εξάσκηση. Ήθελα να τους ρωτήσω, το μετανιώνεις ποτέ; Ήθελα να μάθω Γερμανικά και φυσική, και ήθελα να ταξιδέψω.[…] Πολλές δεκαετίες αργότερα ακόμη δεν μιλάω Γερμανικά και δεν ξέρω φυσική. Και δεν παίζω το βιολί πολύ καλά. Αλλά έχω κάνει αρκετά άλλα πράγματα και νομίζω πως αυτό το 16χρονο έκανε μια σωστή επιλογή. Μια επιλογή η οποία, τότε, καθόρισε το υπόλοιπο της ζωής μου”.

Αν η ίδια η Laurie Anderson δεν είναι το κατάλληλο άτομο για να περιγράψει τον εαυτό του, τότε ποιος είναι; Το παραπάνω -μεταξύ πολλών άλλων- το είχε πει σε συνέντευξή της στο “The Big Issue”, το 2016. Όταν ήδη ήταν η καταξιωμένη μουσικός και εφευρέτρια που θα εμφανιστεί στη σκηνή του Ηρωδείου φέτος το καλοκαίρι για μια αξέχαστη βραδιά. Μια performance στην οποία όσοι βρεθούν, πρόκειται να βιώσουν ένα ανεπανάληπτο show από ένα άτομο το οποίο γεννήθηκε για να μεγαλουργήσει, να σπάσει όρια και στεγανά, και να επιβεβαιώσει πως πράγματι, οι “μεγάλοι” καλλιτέχνες, συχνά χαρακτηρίζονται από αστείρευτη δόση μετριοφροσύνης.

Γεννημένη στο Glen Ellyn του Illinois τον Ιούνιο του 1947 -φέτος έγινε 75 ετών- είχε επτά αδέλφια και τα Σαββατοκύριακα σπούδαζε ζωγραφική και έπαιζε στο Chicago Youth Symphony. Το 1966 μετακόμισε στη Νέα Υόρκη και τρία χρόνια αργότερα το πρώτο της performance-art piece έθεσε τις βάσεις για μια λαμπρή και ξεχωριστή πορεία. Ήταν μια μουσική συμφωνία την οποία δημιουργούσαν κόρνες αυτοκινήτων (Automotive, 1972). Τίποτα άλλο. Η ασταμάτητη δημιουργικότητά της σε συνδυασμό με την ανάγκη της όχι απλώς να σκέφτεται έξω από το κουτί, αλλά να το πετάει και να δημιουργεί ένα δικό της τρόπο σκέψης και απόδοσης της Τέχνης, ήταν και παραμένουν αυτά που χαρακτηρίζουν τη Laurie Anderson.

Duets on Ice: Θέτοντας νέα δεδομένα

Στη διάρκεια της δεκαετίας του ’70, έπαιζε στη Νέα Υόρκη. Μια από τις πλέον θρυλικές της performances ήταν το Duets on Ice, το οποίο παρουσίασε και σε άλλες πόλεις ανά τον κόσμο. Περιλάμβανε την ίδια να παίζει βιολί παρέα με την ηχογράφηση, ενώ φορούσε παγοπέδιλα τα οποία ήταν πλήρως βυθισμένα σε ένα μεγάλο κομμάτι πάγου. Η παράσταση δεν ολοκληρωνόταν μέχρι ο πάγος να λιώσει πλήρως, με τη Laurie Anderson να παίζει σε γωνίες της Νέας Υόρκης και της Ιταλίας, αποδίδοντας την Τέχνη όπως αυτή γεννιόταν στο σπάνιο μυαλό της: Ανατρεπτική.

Παράλληλα, εργαζόταν ως κριτικός Τέχνης και δημοσιογράφος για τα ARTnews και Artforum, συγκεντρώνοντας χρήματα για τις επόμενες, ανατρεπτικές ιδέες της. Μια εξ αυτών -και αφού είχε φέρει στη… ζωή το musical single Its Not the Bullet That Kills You-Its the Hole”, το αξέχαστο “O Superman”, και τα “Youre the Guy I Want to Share My Money With (σε συνεργασία με τους William S. Burroughs και John Giorno),Big Science”, και “Mister Heartbreak”- ήταν μια multimedia εξτραβαγκάνζα με τίτλο “United States I-IV”. Συνδυάζει μουσική, φωτογραφία, ταινία, ζωγραφιές, και animations με κείμενο, και αποτελείται από 78 μέρη, οργανωμένα σε τέσσερις τομείς: Μεταφορές, Πολιτική, Χρήματα, και Αγάπη.

Tape-bow violin, talking stick, και εφευρέσεις

Σε ηλικία 30 ετών, η Laurie Anderson είχε ήδη ξεκινήσει να κεντρίζει το ενδιαφέρον του καλλιτεχνικού κόσμου. Τα performances της ήταν από τα πλέον ανατρεπτικά και η Νέα Υόρκη μιλούσε για αυτήν, παρά το γεγονός πως άλλοι σπουδαίοι καλλιτέχνες κάλυπταν τα πάντα με τη λάμψη τους, θέτοντας γερές βάσεις για την ιστορία της μουσικής και όχι μόνο. Το 1977 η Anderson εισήγαγε στον κόσμο το πρώτο δείγμα από την ασταμάτητη εφευρετικότητά της: το tape-bow violin.

Πρόκειται για ένα μουσικό όργανο το οποίο γεννήθηκε στο μυαλό της Αμερικανίδας καλλιτέχνιδας και έγινε πραγματικότητα χάρη στην εφευρετικότητά της. Είναι ένα βιολί το οποίο αντί για χορδές, έχει ταινία με ηχογραφημένη μουσική και μια κεφαλή ταινίας στο bridge του οργάνου. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ένα βιολί το οποίο παράγει ήχο όσο και όπως παίζεις, και παράλληλα εκπέμπει το ηχητικό που έχει ηχογραφηθεί στην ταινία που έχει περασμένη πάνω του. Όπως έγραψα και στην αρχή όμως, το ιδανικό άτομο για να μας εξηγήσει την εφεύρεση αυτή, είναι το άτομο το οποίο τη “γέννησε”.

Η εφευρετικότητα της Laurie Anderson δεν τελειώνει εκεί όμως. Στα τέλη της δεκαετίας του ’90 και σε συνεργασία με το Interval Research, εισήγαγε στην ανθρωπότητα ένα μουσικό όργανο που ονομάζεται “talking stick”. Πρόκειται για ένα όργανο μήκους 1,80μ. το οποίο είναι στην ουσία ένα MIDI χειριστήριο το οποίο μπορεί να ηχογραφήσει και να αναπαράγει ήχους επί τόπου. Καταλυτικό ρόλο στη δημιουργία του talking stick έπαιξε και η εταιρία “REM Design” (σ.σ. όπου REM, Rapid Electro-Mechanical), με τους μηχανικούς της να δίνουν σάρκα και οστά στην ανατρεπτική σκέψη της Laurie Anderson. Ούτε ένα, ούτε δυο, αλλά τέσσερα τέτοια όργανα χρησιμοποιήθηκαν στο tour της Anderson Moby Dick World Tour” το 1999.

Fenway Bergamot: Μια audio drag περσόνα

Πέρα από τις δυο εφευρέσεις μουσικών οργάνων που πιστώνονται στο όνομά της, η Anderson ήταν ανέκαθεν ξεχωριστή στον τρόπο με τον οποίο εισήγαγε την τεχνολογία στην Τέχνη. Από νωρίς χρησιμοποιούσε φωνητικά φίλτρα για να μπορέσει να κατεβάσει τη φωνή της αρκετά ώστε να ακούγεται σαφώς πιο μπάσα και βαθιά. Η ίδια ονόμασε αυτή την τεχνική “audio drag” και αρχικά η φωνή που πρόκυπτε από αυτή την παραμόρφωση ήταν η “φωνή εξουσίας” όπως η ίδια την ονόμαζε. Αργότερα, αποφάσισε να χρησιμοποιεί αυτή την παραμόρφωση όταν ήθελε να εισάγει στη μουσική της ιστορικά και κοινωνικοπολιτικά σχόλια. Η τελευταία αυτή χρήση γίνεται εκτενώς στο “Another Day in America”, μέρος του σπουδαίου album της, “Homeland” (2010). Ο άνδρας της, Lou Reed -ναι, ο γνωστός- είχε ονομάσει αυτή τη φωνή “Fenway Bergamot” και στο εξώφυλλο του Homeland η Laurie Anderson υποδύεται αυτόν τον φανταστικό χαρακτήρα, με πινελιές μαύρου makeup να της προσφέρουν μουστάκι, και παχιά φρύδια.

Η υπέρ-καλλιτέχνιδα Laurie Anderson

Ομολογώ πως σε αφιερώματα όπως αυτό, κρύβεται πάντοτε ένας κίνδυνος να ξεφύγεις. Το βιογραφικό της Laurie Anderson είναι από αυτά που ζαλίζεσαι όταν τα κοιτάζεις. Πέρα από εφευρέσεις μουσικών οργάνων, επαναστατικά performances, 7 studio albums, 2 live albums, 2 spoken word albums, και 1 compilation album, έχει στο ενεργητικό της και αμέτρητες ταινίες. Η ίδια τόνιζε ανέκαθεν πως έγινε καλλιτέχνιδα επειδή ήθελε να είναι ελεύθερη, και το εφάρμοσε δίχως όρια και χωρίς να υπολογίσει στεγανά.

Έχει στο βιογραφικό της 12 ταινίες, με πλέον χαρακτηριστικό το φιλμ “Home of the Brave: A Film by Laurie Anderson”. Η φωνή της ακούγεται και στο “The Rugrats Movie”, ενώ πρωταγωνιστεί στο “Feminists: What Were They Thinking?” της Johanna Demetrakas.

Υ.Γ. Επέλεξα να αναφέρω μονάχα μια φορά τον Lou Reed, όχι με σκοπό την απαξίωση αυτού -αλίμονο αν μπορεί να γίνει αυτό- αλλά επειδή κανένα άτομο των Τεχνών δεν πρέπει να καθορίζεται από τις προσωπικές του σχέσεις. Η Laurie Anderson ήταν, είναι, και θα είναι ένας φάρος που καθοδηγεί καλλιτέχνες στη γη της ανατροπής και του καινούριου, και ως τέτοια οφείλουμε να την παρουσιάζουμε και απολαμβάνουμε.

Η Laurie Anderson έρχεται στο Ωδείο Ηρώδου Αττικού την Κυριακή 10 Ιουλίου 2022, σε παραγωγή της Temple Productions. Special guest της ο ανατρεπτικός συνθέτης, Rubin Kodheli.

Εισιτήρια: https://www.viva.gr/tickets/music/laurie-anderson/

Τελευταία