Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣMIDNIGHT EXPRESSThrow Away Your Books, Rally In The Streets- όταν το καλειδοσκόπιο εκρήγνυται

Throw Away Your Books, Rally In The Streets- όταν το καλειδοσκόπιο εκρήγνυται

Ο Φοίβος Κρομμύδας μας προετοιμάζει για την ερχόμενη ψυχεδελική προβολή του Midnight Express. Ή τουλάχιστον προσπαθεί.

Το ιαπωνικό νέο κύμα κινηματογράφου αποτελεί μια από τις πιο ιδιάζουσες περιπτώσεις πρωτοποριακού κινηματογράφου στην ιστορία της τέχνης εν γένει. Εν αντιθέσει με άλλα εθνικά νέα κύματα, η Ιαπωνία αρχίζει να προωθεί νέους σκηνοθέτες με μια διαφορετική ματιά στα κοινωνικά δρώμενα και με πειραματικές διαθέσεις όταν βλέπει την απήχησηστα ταμεία των ταινιών της «Φυλής του Ήλιου» (ταινίες που αφορούν παραστρατημένους εφήβους οι οποίοι αφήνονται στον ηδονισμό). Θεωρώντας, λοιπόν, πως η επόμενη «μεγάλη κίνηση» θα είναι να επενδύσουν σε νεαρούς σκηνοθέτες που στοχεύουν στο διαφορετικό, τα μεγάλα κεφάλια της Shochiku αρχίζουν να συσπειρώνουν την κινηματογραφική γενιά που θα στρέψει την Ιαπωνία απέναντι στον εαυτό της.

Φυσικά αυτό το εγχείρημα δε θα τύχει θετικής ανταπόκρισης και οι συγκρούσεις των σκηνοθετών με τα εκάστοτε στούντιό θα αποτελέσουν μερικά από τα πιο αξιοσημείωτα γεγονότα της δεκαετίας. Ο Nagisa Oshima θα συγκρουστεί αγρίως με τη Shochiku μετά την πρόωρη απόσυρση του Νύχτα Και Καταχνιά Στην Ιαπωνία από τις αίθουσες ενώ ο Seijun Suzuki θα αποσυρθεί για σχεδόν μια δεκαετία μετά τις εσωδικαστικές και εξωδικαστικές διαμάχες με το στούντιο της Nikkatsu. Τα «μεγάλα ονόματα» που θα συνδεθούν με το νέο κύμα είναι αυτά των Shohei Imamura, Kiju Yoshida, Masahiro Shinoda και Hiroshi Teshigahara. Κοιτώντας, όμως, τους λιγότερο γνωστούς αλλά εξίσου αξιοσημείωτους κινηματογραφικά σκηνοθέτες, ένα από τα ονόματα που ξεχωρίζει είναι αυτό του Shuji Terayama, ενός πολυπράγμονα που απέπνεε τέχνη με κάθε δυνατή μορφή.


Στα 47 χρόνια που έζησε, ο Terayama ασχολήθηκε με πολλά πράγματα, πάντα με κεντρικό άξονα την καλλιτεχνική έκφραση και τον στοχασμό. Ασχολήθηκε με το πειραματικό θέατρο, την τηλεόραση, τη δοκιμιογραφία, τη συγγραφή σεναρίων και διηγημάτων και, εν τέλει, με τον κινηματογράφο για τον οποίο έμελλε να μείνει γνωστός σε παγκόσμιο επίπεδο. Και το φιλμικό του ντεμπούτο έμελλε να είναι ένα ιδιόμορφο, ψυχεδελικό κάλεσμα στα όπλα γυρισμένο υπό τη σκέπη της καλλιτεχνικής μήτρας που άκουγε στο όνομα Art Theatre Guild. Το Throw Away Your Books, Rally In The Streets ακόμα και σήμερα λάμπει μέσα στην καλειδοσκοπική παρουσίαση της πραγματικότητας.

Η πλοκή του, όσο απλή και αν φαντάζει στο χαρτί, άλλο τόσο δαιδαλωδώς παρουσιάζεται στο σελλιλόιντ. Ένας απογοητευμένος με την υλιστική του οικογένεια νεαρός, βλέποντας την Ιαπωνία να εξελίσσεται σε ένα καπιταλιστικό τοπίο που καμία σημασία δε δίνει για τη βαθύτερη ουσία των πραγμάτων, αποφασίζει να βγει στους δρόμους και να ανακαλύψει το κάλεσμά του. Μέσα από τα ψυχεδελικά βιώματά του, θα γνωρίσει μια άλλη πλευρά του κόσμου και του εαυτού του.

Αν περιμένει κανείς μέσα από αυτήν την περιγραφή να δει μια ταινία βυθισμένη στα κλισέ, θα έρθει προ μεγάλης έκπληξης (και όχι απαραίτητα δυσάρεστης ή ευχάριστης) όταν δει το πόνημα του Terayama. Και αυτό γιατί η υποτυπώδης πλοκή γίνεται απλά μια πρόφαση προκειμένου να χτιστεί ένα αμάλγαμα κινηματογραφικής αφήγησης και εικαστικής τέχνης, βυθισμένο άλλοτε στην παράνοια και άλλοτε στους στοχασμούς που αφορούν τη δομή της κοινωνίας. Το πραγματικό θα μπλεχτεί με το ονειρικό, το λογικό με το παράλογο, δημιουργώντας μια εμπειρία σχεδόν επιληπτική, ένας ολοζώντανος φιλμικός καμβάς σχεδόν καρναβαλικών προεκτάσεων.

Σε αυτές τις δυόμιση ώρες ο Terayama θα προσεγγίσει τη ζωή με τη θέρμη ενός δημιουργού που δε γνωρίζει από όρια και συμβάσεις. Η υπαρξιακή του αναζήτηση θα περάσει από το μικροσκόπιο (σε βαθμό παραμόρφωσης) την ιαπωνική κοινωνία, θα περάσει ουκ ολίγες φορές στο πεδίο του πολιτικού στοχασμού και θα κηρύξει μια ιδιόμορφη επανάσταση. Απέναντι στο συντηρητισμό, στους εχθρούς της ελευθερίας, στην καταπάτηση των ατομικών θέλω, στον άνθρωπο που ζει για το κέρδος αντί για την εμπειρία. Στην Ιαπωνία που θυσιάζει τα πάντα στο βωμό της συμμόρφωσης στα δυτικά πρότυπα. Και τόσο με τη σκηνοθεσία όσο και με τους (βγαλμένους από κάποιο τριπάρισμα με παραισθησιογόνες ουσίες) χαρακτήρες του, θα αναδείξει μια ενηλικίωση η οποία ναι μεν πικραίνεται από την υπάρχουσα κατάσταση, αλλά διδάσκεται τα πράγματα για τα οποία αξίζει κανείς να μένει παρίας όσο οι γύρω χάνουν την ψυχή τους.


Μαζί με την πλουμιστή σκηνοθεσία, λόγος πρέπει να γίνει για το εξωφρενικό soundtrack που συγκεντρώνει ορισμένα από τα βασικότερα ονόματα της επαναστατικής γενιάς των Ιαπώνων μουσικών. Οι Tokyo Kid Brothers συνδυάζουν θεατρικότητα με θορυβώδες rock ‘n’ roll δρώντας σαν την πρώτη μολότοφ σε μια εξέγερση κατά της πολιτικής νωθρότητας. Ο μαιτρ της ιαπωνικής ψυχεδελικής μουσικής J. A. Seazer που αποτελεί μέλος τους θα ντύσει με τη σειρά του τις πιο ψυχεδελικές στιγμές της ταινίας με τρόπο που θα φέρει στο μυαλό μια παράσταση kabuki σκηνοθετημένη υπό την επήρεια LSD. Και για να δώσει το κλίμα του παγκόσμιου αναβρασμού και του οικουμενικού χαρακτήρα της εξέγερσης, ο Terayama θα επιστρατεύσει μέχρι και τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη. Γιατί η επανάσταση (είτε γενική είτε προσωπική) δεν έχει νόημα αν δεν αντιλαμβάνεται την παγκόσμια πραγματικότητα.

Μπορεί όλα τα παραπάνω να μοιάζουν αρκετά αφηρημένα. Μπορεί να μοιάζουν ως απλή παράθεση λέξεων. Αλλά εντός της πραγματικότητας του φιλμ βγάζουν νόημα. Γιατί ο Terayama ουδέποτε νοιάστηκε για τον συμβατικό κινηματογράφο, αυτόν που απλά λέει μια ιστορία. Νοιάστηκε για το συναίσθημα, για την ενδοσκόπηση και τα μετέτρεψε σε βινιέτες γεμάτες χρώμα και σε οράματα βγαλμένα από το υποσυνείδητο. Και για αυτό είναι τόσο σημαντική αυτή η ταινία, σε βαθμό που η παρακολούθησή της είναι μια εμπειρία αξέχαστη. Μια εμπειρία από την οποία θα κρατήσεις αυτά που μιλάνε σε εσένα και θα σε καταπιεί στον κόσμο της χωρίς να το προσπαθήσεις. Και μετά θα μείνει μαζί σου εφ όρου ζωής.

 

Τελευταία