Vaclav Marhoul - The Painted Bird

Γράφει ο Ιάκωβος Τσαγκαράκης

Ο Václav Marhoul αναδύθηκε στην επιφάνεια του κινηματογραφικού θεάματος, όταν η τρίτη κατά σειρά μεγάλου μήκους ταινία του, εν ονόματι "The Painted Bird" ("Το Βαμμένο Πουλί"), κατάφερε να σοκάρει το κοινό αδειάζοντας αίθουσες στα φεστιβάλ της Βενετίας και του Τορόντο. Μια ταινία πραγματικό βαρίδι, που κάθεται στο λαιμό σου και πνίγει τις ανάσες σου με μια βάναυση ιστορία πόνου γραμμένη με τις πιο αιματοβαμμένες λέξεις.

Ακολουθώντας πιστά το ομώνυμο βιβλίο του Jerzy Kosinski, o Marhoul οικοδομεί με μελανόλευκα χρώματα την πιο καθαρή εικόνα του πιο βρώμικου κόσμου, όπως παρουσιάζεται μέσα από τα αθώα μάτια ενός τραγικού χαρακτήρα. Πιο συγκεκριμένα η ψυχοβγαλτική κάμερα φωταγωγεί με πένθιμες σκιές την ιστορία ενός νεαρού αγοριού εβραϊκής καταγωγής, σε κάποιο απροσδιόριστο αποκαλυπτικό μέρος της Ανατολικής Ευρώπης κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ένα αγόρι απαθές, με σφραγισμένο το στόμα χωρίς να ψελλίζει έστω μια σκάρτη λέξη, που ξεκινάει το μαρτυρικό ταξίδι της αναζήτησης της οικογένειάς του, όταν η θεία του που τον φύλαγε κυριολεκτικά φλέγεται ολόκληρη. Κατά τη διάρκεια της περιπλάνησης του σε έναν άκρως εφιαλτικό χώρο, έρχεται σε επαφή με αρκετούς ξεπεσμένους αλλά και εμετικά αποκρουστικούς χαρακτήρες που προβαίνουν σε κάθε νοητή απάνθρωπη πράξη. Σημάδια έντονης σωματικής βίας, εικόνων ακρωτηριασμού, σεξουαλικής κακοποίησης αλλά και κτηνώδεις συμπεριφορές απέναντι στα ζώα, αποτυπώνονται με υπαρξιακές ουλές στα μύχια της ψυχής του.

Έτσι βιώνει ως άλλος μάρτυρας της ιερής πίστης, τις φρικαλέες δοκιμασίες ενός αμοραλιστικού κόσμου που ξεσπάει με μηδενιστικά ραπίσματα τις κατώτερες επιθυμίες της ανθρώπινης φύσης. Σωτηρία και λύτρωση βρίσκει μονάχα για φευγαλέες στιγμές στο πρόσωπο ενός γερμανού στρατιώτη, τον οποίο υποδύεται ο Stellan Skarsgard, αλλά και στην αγκαλιά του Harvey Keitel που εμφανίζεται ως ετοιμοθάνατος ιερέας. Κι όμως δεν μπορεί να πεθάνει, δεν επιτρέπεται μάλλον να αποχαιρετήσει τον βαλτομένο αυτόν κόσμο, αφού είναι εγκλωβισμένος ως αδίκως τιμωρημένος επισκέπτης που πρέπει να φτύσει και την τελευταία του ανάσα.

Ακριβώς αυτήν την τελευταία μαύρη ανάσα που έκατσε στα πνευμόνια της ανθρωπότητας κι αναπτύχθηκε με ελεύθερες ρίζες σε κακοήθη όγκο, προσπαθεί να καταδείξει αυτή η νεκρώσιμη πομπή. Δεν είναι ένα τραγούδι που υψώνεται ως ύμνος στον άνθρωπο, αλλά μια εξόδιος ακολουθία που συντροφεύει την απόλυτη εξαθλίωση και τον σκοταδισμό που φέρνει ο πόλεμος. Είναι ένα λασπωμένο όνειρο παρόμοιο με τις μεσαιωνικές αναθυμιάσεις του Hard to Be a God του Aleksey German, που όμως μεταλλάσσεται και απελευθερώνεται με ωμή βία βγαλμένη από το Come and See του Elem Klimov.

Παρόλα αυτά όσο ελεγειακή κι αν προσπαθεί να γίνει η γκριζαρισμένη ιστορία ποτέ δεν φτάνει σε μια κατάσταση εσωτερικού διαλογισμού, όπως άλλες του είδους πχ. The White Ribbon του Michael Haneke ή The Turin Horse του Béla Tarr, αφού τα πλάνα τεμαχίζονται αδιαλείπτως και οι σκληρές εικόνες ξεπετάγονται η μία μετά την άλλη. Στιγμιότυπα απάνθρωπα τραβηγμένα από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, που όμως στοιβάζονται σε βαγόνια υψηλής θερμοκρασίας τα οποία καταλήγουν σε ένα άδειο φινάλε χωρίς κάποια εσκεμμένη κορύφωση. Δεν χρειάζεται εξάλλου να πεθάνεις, το βασανιστήριο είναι αυτό που υπογραμμίζεται άλλωστε συνεχώς, όχι το τέλος.

Το αποτέλεσμα είναι απωθητικό, ακριβώς όπως και ο ζοφερός αυτός κόσμος, γεγονός που σπρώχνει την ταινία στο κατώτερο συρτάρι των "δύσκολων" ταινιών. Είναι βαριά, είναι ωμή, είναι από τις ταινίες που βλέπεις μία φορά στην ζωή σου, κι όμως αυτή η μία φορά αρκεί για να γεμίσει η σκέψη σου και να αδειάσει το στομάχι σου.

Rating:

3.5/5


Τίτλος: Το Βαμμένο Πουλί (The Painted Bird)
Χώρα: Τσεχία
Έτος: 2019
Χρώμα: Ασπρόμαυρο
Σκηνοθεσία: Vaclav Marhoul
Πρωταγωνιστούν: Petr Kotlar, Nina Sunevic, Harvey Keitel, Alla Sokolova, Stellan Skarsgard

Διάρκεια: 169’