Nope | Review

*Η παρακάτω κριτική περιλαμβάνει ελαφρά spoilers, μπείτε με προσοχή*

"...καὶ ἐπιῤῥίψω ἐπὶ σὲ βδελυγμὸν κατὰ τὰς ἀκαθαρσίας σου καὶ θήσομαί σε εἰς παράδειγμα,
Θα κάμω τους άλλους να σε αηδιάσουν δια τας βρωμερότητάς σου και θα σε έχω ως παράδειγμα (θέαμα) τιμωρίας και εξευτελισμού..."

Ναούμ 3.6, Παλαιά Διαθήκη

Αυτή η Βιβλική ατάκα μπλεγμένη με ήχους από κάποιο αμερικανικό σίτκομ ανοίγει το καινούριο φιλμ του Jordan Peele, Nope (ελλ. τίτλος: Ούτε Καν). Η τρίτη ταινία που σκηνοθετεί μετά τα Get Out (2017) και Us (2019) φαίνεται να είναι η πιο μπουκωμένα συμβολική, αλλά ταυτόχρονα και λιγότερο επιθετικά συμβολική. Τι εννοώ με αυτό; Ότι προοδευτικά και ταινία με την ταινία, ο Peele, προχωράει από το προφανές στο λιγότερο πρόδηλο. Το Nope μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία απλή ταινία με εξωγήινες επισκέψεις, ωστόσο είναι πολλά παραπάνω από αυτό. Η εξωγήινη ταυτότητα του θεάματος και η ζωτικής σημασίας ανακύκλωση των εμπειριών της εικόνας είναι δύο άξονες πάνω στους οποίους κινείται. Κι ενώ στα προηγούμενα δύο φιλμ του ήταν αδύνατον να αφήσεις τον παραλληλισμό απέξω από τη θέαση, εδώ μπορείς να το κάνεις, όμως θα είναι πρακτικά σα να μην έχεις δει την ταινία.

Το Nope του Jordan Peele είναι πολλά περισσότερα από μια απλή ταινία με εξωγήινες επισκέψεις


Είναι δύσκολο να μιλήσεις για αυτή την ταινία χωρίς να πεις πέντε πράγματα, ωστόσο θα κρατήσω τα περισσότερα εκτός. Η εικόνα του κοινού φαίνεται αρκετά διχασμένη, με πολλούς να θεωρούν ότι ο Peele τράβηξε αρκετά μακριά το σχοινί. Στην πραγματικότητα όμως, είναι μία εκ των σπλάχνων κινηματογραφική εμπειρία με στοιχεία από και προς το μέσον. Γουέστερν, ελαφρύς τρόμος, αυτοαναφορικότητα, ποπ κουλτούρα, ΤΜΖ, παρακολούθηση, αστυνομοκρατική νοοτροπία, καλλιτεχνική έπαρση. Ο Otis Haywood (ο βετεράνος Keith David στο ρόλο) έχει ένα θρυλικό ράντσο με άλογα ταγμένα στη σόου μπίζνες. Γερασμένος πια, πέφτει νεκρός όταν μια βροχή από αντικείμενα πέφτει. Ένα δολάριο τον βρίσκει στο μάτι, μπροστά στα μάτια του γιού του, OJ (o Daniel Kaluuya επιστρέφει στον πρωταγωνιστικό ρόλο μετά το Get Out). Ήδη από την πρώτη σεκάνς του το Nope σε βουτάει στον κοινωνικοπολιτικό σχολιασμό του, με το “χρήμα να σκοτώνει τους υπηρέτες του θεάματος”.

Keke Palmer stars as Emerald Haywood in Jordan Peele's NOPE

Παράλληλα, ο γείτονας των Haywood είναι ένας πρώην τηλεοπτικός σταρ των σίτκομ, ο Ricky “Jupe” Park (Steven Yeun). Ο Jupe, ως παιδί, κέρδισε τις καρδιές των τηλεθεατών για να σημαδευτεί κι ο ίδιος στο πλατό της σειράς “Gordy’s Home”, όταν ο χιμπατζής με τον οποίο συμπρωταγωνιστούσε επιτέθηκε στα υπόλοιπα μέλη του καστ. Η ζωή του έκτοτε είναι ένα χαμένο κυνήγι της παλιάς του δόξας με το θεματικό πάρκο του να είναι “βιδωμένο” στο παρελθόν του πριν το ατύχημα. Εμπνευσμένο από αληθινή επίθεση χιμπατζή και τις συνεπακόλουθες τοκ σόου συζητήσεις που έγιναν στην Oprah Winfrey, φέρνει στο νου την αμετροέπεια που φέρνει το κυνήγι της ακροαματικότητας.

O Peele είπε σε συνεντεύξεις του ότι το Nope είναι έμμεσο sequel του Muybridge


Παράλληλα έχουμε την ιστορική κληρονομιά των Haywood, με τον ανώνυμο αφροαμερικανό προπάππου του να συμμετέχει ως αναβάτης σε μία από τις πρώτες τρόπον τινά φιλμικές απεικονίσεις ενός καλπάζοντος αλόγου που έκανε ο βρετανός Edward Muybridge φτιάχνοντας ένα σωρό από εναλλασσόμενες εικόνες. Ο Peele είπε σε συνεντεύξεις του ότι το Nope είναι ένα έμμεσο σίκουελ του “πειράματος” Muybridge. Μία επιστροφή στα θεμέλια του θεάματος, μία εικόνα που σημαδεύει την απαρχή των κινούμενων εικόνων. Αυτοαναφορικότητα που χρησιμοποιείται τόσο για να επαναφέρει το ρόλο των αφροαμερικανών από τα ξεκινήματα του κινηματογράφου, αλλά χρησιμοποιείται και εντός της ταινίας από την αδερφή του OJ, EmeraldKeke Palmer κερδίζει τις εντυπώσεις αναμφίβολα).

Scene from Jordan Peele's NOPE, as a kid and an alien fist-bump

Ήδη όπως είναι ξεκάθαρο, η λέξη- κλειδί του Nope είναι το θέαμα: Εντός, εκτός και επί τα αυτά, είναι το πραγματικό ΑΤΙΑ της ταινίας. Το φαινόμενο που προσπαθεί να αναλυθεί εδώ. Ο σκηνοθέτης προσπερνά σχηματικά την ταινία σε πρώτο επίπεδο για να περάσει άμεσα στο δεύτερο κομμάτι της, που είναι η τοποθέτηση του θεάματος εντός της κοινωνίας μας. Η ηδονοβλεπτική ματιά του θεατή απέναντι στο συμβαίνον, με διάθεση να ξεπεραστεί η ανιαρή σκιά της ρουτίνας του, τον οδηγεί σε ακραία κατανάλωση θεάματος, απλά για την κατανάλωση. Η κυρίαρχη ιδεολογία της εποχής μας, μια διασπασμένη προσοχή πασπαλισμένη με ραγδαία ταχύτητα και μικρές παύσεις ανάσας από τον όγκο πληροφορίας διαμέσου κινητών, τηλεοράσεων και λοιπών συσκευών “ψυχαγωγίας” μας έχει οδηγήσει σε μία πλήρη ανηδονία που ενίοτε τρακάρει και συντρίβεται μπροστά στο σοκ της πραγματικής είδησης. Του αυθεντικού θεάματος.

Η λέξη-κλειδί του Nope είναι το θέαμα, το πραγματικό UFO της ταινίας


Ο Jupe, έχει κάνει μουσείο ανάμνησης τον ίδιο του τον πόνο, έχοντας ένα σωρό αναμνηστικά από το αιματοβαμμένο-πλατό, κυρίως το παπούτσι που συμβολικά παρέμεινε όρθιο. Το τραυματικό συμβάν με το χιμπατζή γίνεται ατραξιόν και ο μόνος τρόπος για να το προσεγγίσει χωρίς ψυχολογική φθορά είναι να το ανακυκλώνει ως ένα εξέχον σημάδι της ποπ κουλτούρας. Θυμάται το σκετς-παρωδία του Saturday Night Live για το περιστατικό, αλλά δε μιλάει αναλυτικά για το πραγματικό γεγονός. Η ζωή γίνεται ευκολότερη διαμέσου της κοινωνίας του θεάματος, γιατί να σκαλίζεις κάτι παραπάνω. Περίπου σα να ζεις περπατώντας πάνω σε αυγά. Εύθραυστη ισορροπία.

A UFO lands on a farm in Jordan Peele's NOPE

Η μεγαλύτερη ίσως αδυναμία της ταινίας είναι πως φαίνεται να προσπερνάει το πρωταρχικό κομμάτι της ταινίας για χάριν του συμβολισμού. Δεν ξέρω αν θα πρότεινα την ταινία ως ένα αγνό “monster movie”, ένα που να συγγενεύει με το σινεμά του Στίβεν Σπίλμπεργκ και τα Σαγόνια του Καρχαρία ή τις Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου. Λειτουργεί περισσότερο ως τον άβολο θαυμαστή τους, παρά ως άξιος συμπαραστάτης τους. Κι αυτό εγείρει ένα ωραίο ερώτημα που συμβαδίζει απόλυτα με τους μηχανισμούς και τα σχόλια της ταινίας: Πόσο μυθοποιημένο έχει γίνει το σινεμά ως εκφραστής της κοινωνίας του θεάματος και πόσο αρραγής η σχέση των θεατών με το “βαρύ” παρελθόν του, σε σημείο μάλιστα να βλέπουμε το πάντα ενδιαφέρον παράδοξο των “πολύ φαν” να επιτίθενται σε σίκουελ, πρίκουελ και ριμέικ ταινιών που υποτίθεται αγαπούν τόσο πολύ; Μιας που αναφερόμαστε στο συμβολισμό, έχει ένα ενδιαφέρον πώς οι Αμερικανοί δημιουργοί βλέπουν και καταδεικνύουν τα ψεγάδια του ύστερου καπιταλισμού. Είναι επίσης ενδιαφέρον πώς το αμερικανικό κοινό συχνά αντιδρά απέναντι στην “πολιτική” εντός της Τέχνης του. Και σύμφωνοι, ο διδακτισμός είναι ενοχλητικός, αλλά η πολιτική στάση δεν είναι διδακτική και ούτε κυρηγματική. Αυτό βέβαια, επαφίεται στο πώς θα τη χειριστεί ο δημιουργός κι ο Peele έχει “ακούσει” πολλά -κυρίως άδικα- γι’ αυτό το θέμα. Οπότε είναι ευτυχές που φαίνεται να συνεχίζει ακάθεκτος με το Nope.

Rating:


Xώρα: Η.Π.Α.
Έτος: 2022
Σκηνοθεσία: Jordan Peele
Πρωταγωνιστούν: Daniel Kaluuya, Keke Palmer, Steven Yeun, Michael Wincott  
Διάρκεια: 130'

Τελευταία