Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΗ Λάμψη του άδειου δωματίου

Η Λάμψη του άδειου δωματίου

Πώς μπορείς να ορίσεις κάτι που δεν βλέπεις, όπως την απουσία; Ίσως με αφαιρετικές μεθόδους και περιγραφικές αναλύσεις γεμάτες βερμπαλιστικά στολίδια, επιθετικούς προσδιορισμούς εξευγενισμένου κάλους αλλά και αόριστες γενικεύσεις. Αν κάποιος επιχειρήσει να αποκρυπτογραφήσει τον ορισμό της “Λάμψης”, θα καταλήξει στο ότι είναι μια ταινία του σπουδαίου Stanley Kubrick, και μέχρι εκεί θα έχει καταφέρει -μπορεί και όχι- να αποδώσει μια συμπυκνωμένη μορφή αλήθειας. Αν όμως προσπαθήσει να ερμηνεύσει την διαθετική αυτή έννοια, τότε θα φτάσει σε κάθε δυνατό ενδεχόμενο που μπορεί να υψώσει η σκέψη του. Στην αρχή θα σκεφτεί ότι πρόκειται απλώς για μια τηλεπαθητική ικανότητα, προχωρώντας όμως θα διακρίνει την αντανάκλαση της αχαρτογράφητης περιοχής του υποσυνειδήτου, τη μελέτη της ψυχικής αποσύνθεσης, την ανάπτυξη ενός άρτια δομημένου χαρακτήρα. Θα ανέβει διαδρόμους και θα εξερευνήσει δωμάτια ποικίλων φιλοσοφικών αναλύσεων και στο τέλος απλά θα εγκλωβιστεί στον ίδιο τον γρίφο αυτής της “κενής” έννοιας. 

Με αυτόν τον άλυτο γρίφο, αυτό το παζλ με τα μικροσκοπικά κομμάτια λεπτομέρειας, ασχολήθηκε ο Stanley Kubrick αμέσως μετά την αποτυχημένη εμπορική επιτυχία του αισθητικά απαράμιλλου έπους “Barry Lyndon”. Ο εμμονικός με την τελειότητα Kubrick θέλησε να τινάξει την σκόνη της εισπρακτικής αποτυχίας αλλά και να απαντήσει σε ορισμένα καυστικά σχόλια μερίδας κριτικών, δημιουργώντας μια δελεαστική, εύρυθμη και συνάμα πολυεπίπεδη ιστορία τρόμου. Μετά από πολλές σελίδες γνωστών βιβλίων, κατέληξε στο ομώνυμο μυθιστόρημα του συγγραφικού χρυσωρυχείου εκείνης της εποχής ονόματι Stephen King. Η περιπέτεια των δύσκολων γυρισμάτων -τόσο λόγω της καλλιτεχνικής κάψας όσο και του επιβλητικού του χαρακτήρα- κράτησε 5 ολόκληρα χρόνια. Το διάστημα αυτό σημαδεύτηκε από την οικοδόμηση στα studios της EMI Elstree του αρχιτεκτονικού μοντέλου του Overlook Hotel που βασίστηκε στο γραφικό ξενοδοχείο Ahwahnee Hotel, από την πολύμηνη αναζήτηση του παιδιού που θα ενσάρκωνε τον Danny, αλλά και από τα επεισοδιακά γυρίσματα.

Στον πρωταγωνιστικό ρόλο του Jack Torrance επελέγη ο Jack Nicholson, που αρκετές φορές αγανάκτησε με τη συνεχή αλλαγή του σεναρίου (σε σημείο να μην μαθαίνει καν τις ατάκες), ενώ τη γυναίκα του Wendy ενσάρκωσε η Shelley Duvall, η οποία κατέρρευσε ψυχικά και σωματικά λόγω των στρεσογόνων γυρισμάτων. Μάλιστα, ο άρχοντας του φωτογραφικού φακού πίεσε τόσο πολύ τους ηθοποιούς προβάλλοντας τους ακόμα και την σκοτεινά παρανοϊκή ταινία “Eraserhead” του David Lynch, προκειμένου να ακολουθήσουν το συγκεκριμένο συναισθηματικό μοτίβο.

Πάντως ο Kubrick δεν ακολούθησε πιστά το βιβλίο του Stephen King, διανθίζοντας την ιστορία με προσωπικές πινελιές τελειομανίας. Η σταθερή στα όρια της ψυχωτικής ευθυγράμμισης κάμερα ακολουθεί την ιστορία του Jack Torrance, ενός συγγραφέα που αναλαμβάνει για βιοποριστικούς αλλά και καλλιτεχνικούς λόγους τη δουλειά ενός επιστάτη στο Overlook Hotel κατά τη χειμερινή περίοδο. Στο απομονωμένο αυτό ξενοδοχείο, που δεν δέχεται επισκέπτες, τον ακολουθούν η νευρική γυναίκα του Wendy μαζί με το μικρό γιο τους Danny, ο οποίος παλεύει με οράματα φανταστικών φίλων. O Jack που γνωρίζει την αιματοβαμμένη ιστορία του ξενοδοχείου αλλά και την τραγική κατάληξη του προηγούμενου επιστάτη, αποφασίζει να φέρει μαζί του τον Danny παρά τις αντιρρήσεις του. Εκεί, ο Danny συναντάει τον αρχιμάγειρα Dick Halloran, μια εμβληματική φιγούρα των έργων του Stephen King που εμφανίζεται επίσης στο “IT” και “Doctor Sleep”, ο οποίος αρχίζει να επικοινωνεί τηλεπαθητικά με το μικρό αγόρι προειδοποιώντας τον για το Δωμάτιο 237. Σύντομα ο Jack, αλλά και ο Danny, διαισθάνονται τη μεταφυσική ατμόσφαιρα που περιβάλλει το μυστηριώδες αυτό ξενοδοχείο, συναντώντας μάλιστα αρκετούς από τους εγκλωβισμένους ενοίκους του. Η κατάσταση ξεφεύγει όταν ο Jack λοξοδρομεί από τη λογική συνείδηση της πραγματικότητας ακολουθώντας τη διαδρομή της ασυνείδητης ψυχικής παραίσθησης.

Ο Kubrick δεν φωτογράφισε το βιβλίο του Stephen King, δεν ήταν εξάλλου αρκετό. Για εκείνον η μετριότητα ισοδυναμούσε με αποτυχία, γι’ αυτό και πίεσε με όλη την καλλιτεχνική του στόφα τους συντελεστές της ταινίας ώστε να φτάσει, ή έστω να αγγίξει την τελειότητα της Τέχνης. Η “Λάμψη” δεν είναι απλώς μια ταινία τρόμου, έχει χαρακτηριστικά ιστοριών τρόμου, αλλά δεν μπορεί να συγκριθεί με τις αντίστοιχες ταινίες. Είναι ένα έργο που όσο περισσότερο εμβαθύνεις τόσο περισσότερο χάνεσαι στους πολύχρωμους διαδρόμους ανακαλύπτοντας νέα πράγματα. Από το μαγευτικό σκηνικό, την άξια τιμητικών βραβείων φωτογραφία κάθε τυχαίου πλάνου και τις παγωμένες κινήσεις της κάμερας, μέχρι την άφταστη ερμηνεία του Nicholson που στιγμάτισε για πάντα το πορτραίτο του μανιακού δολοφόνου, ένας κινηματογραφικός σπασίκλας μπορεί να διακρίνει το μαγικό άγγιγμα του Stanley Kubrick. Μια ταινία που δε γαργαλάει μόνο τους μετωπιαίους λοβούς με ένα υπόκωφο αίσθημα συμπαντικού τρόμου, αλλά παράλληλα καρφιτσώνει στο πάνω αριστερά μέρος της σκέψης την απόλυτη φαντασίωση ενός ολοκληρωμένου χαρακτήρα. Ενός χαρακτήρα που δεν έχει ατέλειες, τουλάχιστον αφηγηματικές, που αναμοχλεύει στα μύχια των κατώτερων σκέψεων του, και στη συνέχεια αποβάλλει τον ψυχικό διασυρμό του με έναν χείμαρρο μπερδεμένων συναισθημάτων. Ο αρχικός φόβος τρέφεται με την παιδική αθωότητα, εξελίσσεται σε υπαρξιακό τρόμο της ανθρώπινης συνείδησης, και στο τέλος μαυρίζει με ένα συναίσθημα παγωμένου πόνου.

Εκτός όμως από μια ενδελεχής σπουδή της ψυχασθένειας παρουσιάζοντας με αριστουργηματικό τρόπο την σταδιακή πτώση μιας ετοιμόρροπης κι εύθραυστης ψυχικά προσωπικότητας, ο Kubrick καταφέρνει να σκιαγραφήσει για πρώτη φορά μια άγνωστη περιοχή της ανθρώπινης σκέψης, το υποσυνείδητο. Τόσο ο χώρος του υποσυνείδητου, όσο και τα σημεία της ασυνείδητης επεξεργασίας, φωτίζονται μέσω διπολικών συμβόλων δύο λεπτοραμμένων χαρακτήρων. Η χρωματική διάκριση μεταξύ λευκής παιδικής ψυχής και μελανής ενήλικης σκέψης ζωγραφίζει τη διαχωριστική γραμμή μεταξύ λογικής συνείδησης και άλογων κανόνων ενός μη ορισμένου χώρου. Ακριβώς σε αυτόν τον χώρο, στο άδειο δωμάτιο (ή μάλλον στο Δωμάτιο 237) εγκλωβίζεται η πολυεπίπεδη ενορχήστρωση μιας αέναης μελωδίας που ξεκινάει από τη φιλοσοφική μελέτη του Heidegger πάνω στη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης και καταλήγει στην ηθική ασάφεια του υπερανθρώπου όπως ορίζεται από τον Nietzsche. Ο δυισμός, η ανθρώπινη αποξένωση αλλά και η αντιπαράθεση μεταξύ λογικής ευταξίας και χαοτικής βαρβαρότητας, υπογραμμίζουν ως αισθητικά ερείσματα τα θεμέλια ολόκληρου ξενοδοχείου, και στη συνέχεια χάνονται σε έναν λαβύρινθο φιλοσοφικών αναζητήσεων. Ερμηνείες που στα πλαίσια του ντοκιμαντέρ “Room 237” προτάσσουν την πολιτισμική καταπάτηση των Ιθαγενών Αμερικανών, την προσομοίωση ενός ψεύτικου ταξιδιού στη Σελήνη, τη μυθική ιστορία του Μινώταυρου αλλά και τη γενοκτονία των Εβραίων από τους Ναζί. Αναλύσεις που άλλοτε στοχεύουν σε συνωμοσιολογικές συζητήσεις, κι άλλοτε απλώς θαυμάζουν το μεγαλείο αυτής της ανεπανάληπτης οπτικής προβολής.