Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑH απάνθρωπη ανθρωπιά του Blade Runner

H απάνθρωπη ανθρωπιά του Blade Runner

Το καλοκαίρι του 1982 είναι ένα από τα πιο ιδιαίτερα για το σινεμά και δη για αυτό της επιστημονικής φαντασίας. Είναι η εποχή που κυκλοφόρησαν σχεδόν διαδοχικά ο E.T, το The Thing και το Blade Runner. Το ακόμα πιο ενδιαφέρον είναι ότι ενώ και οι τρεις ταινίες χαίρουν εκτίμησης τόσο εντός κι εκτός του χώρου, οι δύο τελευταίες θεωρήθηκαν εμπορικές αποτυχίες. To Blade Runner δε, έπασχε από χρόνια κοπτοραπτική, με παρεμβάσεις των παραγωγών, επεξηγηματικά και συνάμα βαριεστημένα voice-over από τον Harrison Ford, διαφωνίες με το σκηνοθέτη. ‘Ολα αυτά ευτυχώς σταμάτησαν το 2007, όταν ο Ridley Scott κατόρθωσε να βγάλει το πραγματικό όραμα που είχε για το φιλμ. Κι εμείς θα απολαύσουμε στις οθόνες του Midnight Express κάτι που το ελληνικό (και όχι μόνο) κοινό δεν έχει τη δυνατότητα, την πλήρως αποκατεστημένη κόπια αυτού του φιλοσοφικού νουάρ επιστημονικής φαντασίας.

Τριάντα και βάλε χρόνια μετά την κυκλοφορία του, το Blade Runner αποτελεί μια από τις μοναδικότερες και ομορφότερες αισθητικές εμπειρίες στην ιστορία του κινηματογράφου. Η εικόνα ενός δυστοπικού Λος ‘Αντζελες εν έτει 2019, σε μια εποχή όπου φανταζόμασταν ιπτάμενα αμάξια, ανδροειδή αλλά και μια αυτοκαταστροφική μανία, ζώντας σε έναν κόσμο με μόνιμη βροχή, μηδαμινό ήλιο και σχεδόν εξαφανισμένο το ζωικό βασίλειο. Αυτή η ρετροφουτουριστική ματιά του φιλμ είναι μπολιασμένη με το κλασικό νουάρ του Χόλιγουντ, μια παντρειά των νέον φώτων με τις καπαρντίνες των ντετέκτιβ, ένα αστυνομικό ανθρωποκυνηγητό με κουμπάκια, καλώδια, καταπληκτική αρχιτεκτονική αισθητική και τις μελωδίες του Βαγγέλη Παπαθανασίου, βγαλμένες ταυτόχρονα από βρώμικα σοκάκια μεγαλούπολης και το απόγειο του ανθρώπινου πολιτισμού.

Στον πυρήνα της όμως, η ταινία εγείρει σκληρά φιλοσοφικά ερωτήματα: Τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε μια εποχή απανθρωπιάς; Πότε ο άνθρωπος περνάει τη λεπτή γραμμή της αποκτήνωσης; Τα ανδροειδή έχουν ψυχή, αναμνήσεις, δικαιώματα; Οι ερωτήσεις ενυπήρχαν ήδη από το βιβλίο στο οποίο βασίστηκε, Do Androids Dream of Electric Sheep?, του Philip K. Dick, πολύ σπουδαίου συγγραφέα επιστημονικής φαντασίας ο οποίος , εν μέσω του πολέμου στο Βιετνάμ, έγραψε μια αλληγορία για την ανθρώπινη φύση, έχοντας μελετήσει εκτενώς τις θηριωδίες των Ναζί όσο έγραφε ένα άλλο αριστούργημά του, το The Man in the High Castle. Ο Scott άλλαξε κάμποσα μικρά πραγματάκια από το βιβλίο του Dick, ωστόσο διατηρεί τη βασική ιδέα του. Τι συμβαίνει όταν ένας κυνηγός επικηρυγμένων αποφασίζει να "αποσύρει" (εκτελέσει) μερικά εξελιγμένα ανδροειδή που απέδρασαν από τα δεσμά τους. Και κυρίως, η αντίθεση του δίπολου άνθρωπος-ρομπότ που κυριεύει όλη την ταινία. Ποιος είναι στην πραγματικότητα η ρέπλικα και ποιος ο άνθρωπος, εκείνος που θα δείξει μεγαλοψυχία την κατάλληλη στιγμή, που δε θα φερθεί βάρβαρα, που θα έχει πλήρη συναίσθηση της πεπερασμένης φύσης του; Ο σκηνοθέτης διαφώνησε τόσο με τον Dick όσο και με τον πρωταγωνιστή Harrison Ford για τη φύση του Rick Deckard, του κεντρικού χαρακτήρα, ενός Blade Runner (κυνηγός επικηρυγμένων). Ο Scott πάντοτε με μια μικρή δόση προβοκάτσιας ήθελε τον Deckard ως ρέπλικα και φρόντισε να αφήσει υπόνοιες και στοιχεία για αυτό σε όλη την ταινία, χωρίς ωστόσο να δώσει μια απόλυτη απάντηση. Ο Ford από την άλλη, ήθελε τον Deckard άνθρωπο, ως μια άγκυρα για το κοινό, ένα πρόσωπο με το οποίο θα μπορούσε να υπάρξει κάποιου είδους συναισθηματική απόκριση από τη μεριά του θεατή. Κάτι που ομολογουμένως είναι πιο κοντά στη γραμμή του Dick, μιας και στο βιβλίο, θέλει να δείξει αφενός τα ανδροειδή ως άτομα που έχουν χάσει την ανθρωπιά τους και αφετέρου να στείλει τον Deckard στο ίδιο μονοπάτι, ως απόρροια της δουλειάς του. Η αποκτήνωση του κυνηγού. Η ανθρωπότητα μόνο ως ταμπέλα και όχι ως ταυτοτική ιδιότητα. 

Τα ανδροειδή είναι ίσως η σπουδαιότερη αλλαγή που έκανε ο Scott. Ξεκινώντας με την υπέροχη Sean Young στο ρόλο της Rachael, μιας κοπέλας που δε γνωρίζει ότι είναι ανδροειδές κι ερωτεύεται τον Deckard μέχρι τον εμβληματικό Rutger Hauer στο ρόλο του Roy Batty, αρχηγού των φυγάδων ρέπλικαντ, ο σκηνοθέτης φτιάχνει μερικές από τις πιο αγγελικές και συνάμα διαβολικές φιγούρες που έχουμε δει στην ιστορία του σινεμά. Δίνει αυτή την ξεκάθαρα βιβλική ματιά της πτώσης στους χαρακτήρες του, σε έναν αγώνα συνειδητοποίησης και εξέγερσης απέναντι στο κατεστημένο, απέναντι στο Θεό-Πατέρα (το ρόλο αυτό αναλαμβάνει ο Eldon Tyrell, ένας ιδιοφυής επιστήμονας- δημιουργός των ρεπλικών). Ο θάνατος του Πατέρα, η απώλεια των συντρόφων και η τραγική συνειδητοποίηση του τέλους, αφήνει τον Batty με τη γλυκόπικρη επιφοίτηση του νοήματος. Ο μονόλογος του Hauer κοντά στο τέλος του φιλμ, εν πολλοίς δικής του έμπνευσης και ιδέας, χαρακτήρισε όλη την ταινία και την εξύψωσε στο πάνθεον της κινηματογραφικής ιστορίας.

Η μαεστρία της "συμφωνίας" του Ridley Scott έγκειται σε αυτήν ακριβώς την αντίθεση. Ο θεατής προοδευτικά ταυτίζεται όλο και περισσότερο με τις ρέπλικες και λιγότερο με το νομοτηρητή Deckard. Διαπιστώνει πως η ανθρώπινη φύση δεν μπορεί να δηλωθεί, παρα μόνο να βιωθεί σε όλο της το μεγαλείο, σε έναν κύκλο ακμής και παρακμής. Ο Batty αφήνοντας τα εγκόσμια, κρατάει ένα λευκό περιστέρι, σύμβολο της αθωότητας, σύμβολο της ψυχής που φεύγει και πετάει προς τα πάνω. Μια διόλου διακριτική, πλην όμως εύστοχη αναλογία. Όλα τα βιώματα, όλες οι εμπειρίες υπάρχουν μέχρι να ξεπλυθούν σα δάκρυα στη βροχή. Κάτι που σίγουρα δε θα συμβεί με το αριστούργημα που ονομάζεται Blade Runner.

 

Τελευταία