Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΤα Σιωπηλά Ουρλιαχτά του Μάτια Δίχως Πρόσωπο

Τα Σιωπηλά Ουρλιαχτά του Μάτια Δίχως Πρόσωπο

Ο Georges Franju δεν συγκαταλέγεται στα ιερά τέρατα της Έβδομης Τέχνης. Παρόλα αυτά η Ταινιοθήκη Της Γαλλίας είναι ένας θεσμός που μαθαίνουμε στο «γυμνάσιο» της σινεφιλίας. Υπεύθυνος λοιπόν για αυτό το φυτώριο του Νέου Κύματος που θα ακολουθήσει μετά στη Γαλλία και θα αλλάξει το ρου του παγκόσμιου κινηματογράφου είναι ο κύριος Franju μαζί με το φίλο του Henri Langlois. Με 500 φράγκα στην τσέπη, δανεισμένα από τους γονείς του δεύτερο ξεκίνησαν τον Κύκλο Του Σινεμά, μια ταπεινή λέσχη η οποία αποτέλεσε το σπόρο για την Ταινιοθήκη. Ας δούμε δυο πράγματα για αυτόν τον δημιουργό και αρκετά περισσότερα για το αριστούργημα του Τα Μάτια Δίχως Πρόσωπο που θα έχουμε την σπάνια ευκαιρία να βιώσουμε το Σάββατο στο Midnight Express σε συνεργασία με το Ξαφνικά Φέτος το Καλοκαίρι.

Το σκηνοθετικό του ντεμπούτο Blood Of The Beasts, ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους, αποτελεί μια ηχηρή προσγείωση στο χώρο της δημιουργίας. Το φιλμ καταπιάνεται με ένα σφαγείο και το αντιπαραβάλει με εικόνες της καθημερινής ζωής στη Γαλλία. Προκάλεσε αντιδράσεις σε σημείο που χρειάστηκε να τοποθετηθεί ο Jean Cocteau για να υπερασπιστεί την αξία του. Όσα απεικονίζονται είναι φυσικά ιδιαιτέρως σκληρά αλλά οι αντιπαραβολές που συμβαίνουν στο φιλμ και το υπόκωφο σχόλιο του για τη μεταπολεμική ζωή δείχνουν ήδη ένα μοναδικό βλέμμα πάνω στην πραγματικότητα που προδίδει την, παραδεδεγμένη από τον ίδιο, επιρροή του από τον Luis Bunuel αλλά και τον σουρεαλισμό εν γένει. Οι υπόλοιπες μικρού μήκους του θα είναι εργολαβίες, κάποιες για τη Γαλλική κυβέρνηση, και αρκετές εξ αυτών ανατρέπουν τις προσδοκίες και φωτίζουν μια καθημερινότητα που αρκετοί αρνούνταν να κοιτάξουν. Το μεγάλου μήκους ντεμπούτο μυθοπλασίας του θα έρθει το 1959, με Το Κεφάλι Κόντρα Στους Τοίχους. Στη συνέχεια της καριέρας του θα μεταφέρει στην οθόνη έργα του Francois Mauriac, του Joseph Conrad, του Emile Zola και του Jean Cocteau κερδίζοντας την καταξίωση, σε άλλες ταινίες θα αποτίσει φόρο τιμής στις αγαπημένες του σαπουνόπερες και κόμιξ της πεντάρας και θα ολοκληρώσει τη σκηνοθετική του καριέρα σκηνοθετώντας κυρίως για την τηλεόραση.

Το magnum opus του Τα Μάτια Δίχως Πρόσωπο ακολουθούν τον πρωτοπόρο δόκτορα Genessier (Pierre Brasseur) στην προσπάθεια του να μεταμοσχεύσει ένα πρόσωπο στην κόρη του Christiane (Edith Scob) καθώς το δικό της καταστράφηκε ολοσχερώς σ’ ένα ατύχημα που προκάλεσε ο ίδιος. Γι’ αυτή τη μεταμόσχευση όμως, πρέπει να υπάρξουν και μοσχεύματα. Το ρόλο του θύτη των εκάστοτε άτυχων κορασίδων παίζει η πιστή οικονόμος του Louise (Alida Valli). Η ταινία μας βρίσκει στην ανακάλυψη του πτώματος ενός εκ των θυμάτων τους, το οποίο ο δόκτορας εκμεταλλεύεται ώστε να κηρύξει την κόρη του νεκρή λόγω της ομοιότητας. Εμείς ακολουθούμε το συμβιωτικό τρίο και τους ντετέκτιβ που προσπαθούν να εξιχνιάσουν τη σειρά από εξαφανίσεις κοριτσιών που δημιουργείται.

Μέσα στην ταινία χρησιμοποιούνται αντιπαραβολές νοηματικά όμοιες με αυτές των πρώτων ταινιών του Franju, η απανθρωπιά του θαυμαστού μεταπολεμικού κόσμου είναι ξεκάθαρη. Παρόλα αυτά υπάρχει και μια καταφανής συμπόνια για τις κατεστραμμένες ζωές των πρωταγωνιστών του. Ο Genessier είναι ένας πατέρας που κατέστρεψε τη ζωή της κόρης του και προσπαθεί να επανορθώσει, η Louise αγαπάει και τους δύο και θα κάνει τα πάντα για να τους βοηθήσει κι η Christiane ελπίζει σε μια φυσιολογική ζωή, ό,τι κι αν μπορεί να σημαίνει αυτό πλέον. 'Aλλωστε ο δημιουργός είχε δηλώσει ότι η ταινία του έχει να κάνει με την οδύνη και όχι με τον τρόμο κι αυτή η οδύνη είναι που κινητοποιεί όλες τις αντικρουόμενες δυνάμεις της ταινίας. Σταδιακές πτώσεις της ψυχής και όχι κάποιο κρεσέντο τυφλής βίας.

Τα δύο κυρίαρχα μοτίβα είναι της μάσκας και των ματιών. Η μάσκα που καλύπτει το πρόσωπο της Christiane για το μεγαλύτερο μέρος της ταινίας δεν έχει χαρακτηριστικά, απλά κρύβει κάτι που δεν θέλουμε να δούμε και ο πατέρας της κρύβεται πίσω από τη χειρουργική δική του. Είναι τα μάτια όμως που τονίζονται πίσω από τις μάσκες και τους επιδέσμους της ταινίας. Ο σκηνοθέτης φροντίζει στο συνδυασμό αυτών των αντικειμένων με επιλογές φωτισμών και γωνίας κάμερας, να δείξει με καίρια κοντινά την αλήθεια που κρύβεται στους καθρέφτες της ψυχής των χαρακτήρων. 'Αλλωστε κι η υπόλοιπη κοινωνία γύρω τους, ένα παιχνίδι δολοπλοκίας παίζει στην μάταιη προσπάθεια να τους αποκαλύψει.

Δύο ακόμη δηλωμένες επιρροές του δημιουργού ήταν ο Fritz Lang και ο F.W. Murnau και αυτό φαίνεται ξεκάθαρα σε όλα τα εκφραστικά μέσα της ταινίας. Από το καρνιβαλιστικά αγωνιώδες μουσικό θέμα του Maurice Jarre που ανοίγει την ταινία και επανέρχεται στις σκηνές «κυνηγιού» της Edna, στην φωτογραφία που σχηματίζει μεγάλες σκιές σε κάθε σεκάνς της ταινίας μέχρι τις πρωτοποριακές σκηνές φρίκης της ταινίας. Η αντίθεση χαρακτηρίζει την ταινία συνολικά. Το σπαραξικάρδιο θέμα της Christiane, τα περιστέρια ως σύμβολο της ψυχής της, όλο αυτό το φως που πασχίζει να βγει από μέσα της. Αυτή η μάχη φωτός και σκοταδιού είναι που φέρνει τελικά το ανελέητα ποιητικό και υποτονικά ελπιδοφόρο φινάλε.

Παρόλο που η ταινία λοιδορήθηκε όταν βγήκε στις αίθουσες, η σπορά της είναι αδιαμφισβήτητη. Ο Carpenter έχει δηλώσει ότι από κει εμπνεύστηκε τη μάσκα του Michael Myers στο Halloween, ο Almodovar με To Δέρμα Που Κατοικώ κάνει κάτι που θα μπορούσε να ερμηνευθεί σαν remake της ταινίας, μπορούμε να βρούμε τα ίδια σύμβολα στο Face Off του John Woo. Ο Leos Carax στο Holy Motors κάνει αναφορές στη μάσκα και χρησιμοποιεί την ίδια την Edith Scob κι ένα από τα μεγαλύτερα χιτάκια του Billy Idol λέγεται Eyes Without A Face. Φυσικά μια τέτοια ταινία δε θα μπορούσε να εμπνεύσει και αμιγώς καλτ σκηνοθέτες όπως τον Anton Guilio και τον διαβόητο Jesus Franco.

Η ταινία σε κάθε περίπτωση αποτελεί πρώτα μια ισχυρή, μοναδική εμπειρία. Εμπειρία που βιώνεται πολλαπλάσια στη μεγάλη οθόνη. Δεν θα ξεχάσω ποτέ το σοκ μου όταν την είχα ανακαλύψει στις Νύχτες Πρεμιέρας το 2014. Αδράξτε της σπάνια ευκαιρίας της προβολής του Σαββάτου και ζήστε το κι εσείς.

Τελευταία