Αρχική ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣΑΦΙΕΡΩΜΑΤΑΑναζητώντας τη φώτιση στην έρημο του El Topo

Αναζητώντας τη φώτιση στην έρημο του El Topo

Αν κρίνουμε ως πετυχημένο ένα φιλμ (ή και ένα έργο τέχνης εν γένει) από τη διάρκειά του στο χρόνο και στις μνήμες των ανθρώπων, τότε σίγουρα το El Topo έχει τικάρει αυτό το κουτάκι, μιας που κλείνει αισίως πενήντα χρόνια ζωής. Αν πάλι προτιμούμε ως κριτήριο την αχαλίνωτη φαντασία, τις μαγευτικές εικόνες, αλλά και το τι σημαίνει να βάζεις στον καλειδοσκοπικό σου τρίφτη ένα ολόκληρο είδος, αυτό του γουέστερν, τότε σίγουρα το El Topo πατάει όλα τα σωστά κουμπιά. Βγαλμένο από το δαιμόνιο κεφάλι του Αλεχάντρο Χοδορόφσκι, η ταινία αποτέλεσε αρχικά μια κατεξοχήν γνήσια midnight movie. Και που δε θα μπορούσε να παίξει κάπου αλλού πέραν του Midnight Express, το φεστιβάλ που γεμίζει πανέμορφο σινεμά τον αττικό ουρανό (και όχι μόνο). Μια ταινία που θα έβρισκε το κοινό της στα άντεργκραουντ κινήματα, κάπου στο σταυροδρόμι των δεκαετιών ‘60-’70, τόσο που εντυπωσίασε τους Τζον Λεννον- Γιόκο Όνο, ώστε να πείσουν τον μάνατζέρ τους 'Aλεν Κλάιν ν’ αγοράσει τα δικαιώματα και να διανείμει την ταινία σε ευρύτερη κλίμακα.

El Topo λοιπόν, (ισπανιστί ο Τυφλοπόντικας) μια ταινία που έτσι ακριβώς θα ξετρύπωνε στην επιφάνεια έχοντας τόσα πολλά να πει και ακόμα περισσότερα να δείξει. To ταξίδι του για τον ήλιο μόλις έχει ξεκινήσει. Αν και είναι ένα από τα πιο πυκνά σε συμβολισμό και νοήματα φιλμ, τόσο που τα λόγια είναι φτωχά για να το περιγράψουν ή ακόμα και να το αναλύσουν επαρκώς, κάποια σημεία είναι τόσο χαρακτηριστικά που δε θα μπορούσαμε να μην τα επισημάνουμε. ?λλωστε, κι ο ίδιος ο Χοδορόφσκι συνηθίζει να λέει ότι δεν του αρέσει να προλογίζει το φιλμ γιατί κάθε φορά μπορεί να έχει διαφορετική αντιμετώπιση με κάθε θέαση. Ωστόσο, η εικόνα του μοναχικού πιστολέρο, βουτηγμένου στα μαύρα, ένα μαύρο κοράκι (ή τυφλοπόντικας αν προτιμάτε) μέσα στο κοντράστ τη άγονης γης του Φαρ Ουέστ. Το αίσθημα του μύθου, αλλά και του μυθικού, φαίνεται να ξεχειλίζει από κάθε πόρο αυτού του φιλμ, ένα ταξίδι αυτοματαίωσης που οδηγεί στην τελική αυτογνωσία. Ο Χοδορόφσκι δε θέλει να γυρίσει μια ακόμη ταινία-ευαγγέλιο στο acid, αλλά θέλει να αποστάξει την ουσία, τούτη την επίγνωση της μυσταγωγίας των σαμάνων. Κι αν το έκανε πιο ξεκάθαρο στο επόμενο φίλμ του, το επίσης αριστουργηματικό Holy Mountain του 1973, έχει θέσει τις ρίζες του πολύ βαθιά ήδη σε αυτήν την ταινία.

Η έρημος του γουέστερν γίνεται ζωγραφικός καμβάς στα χέρια του Χοδορόφσκι, η εικόνα δίνει βαρύτητα έναντι των ήχων και των λέξεων, αν και όποτε χρησιμοποιούνται είναι απόλυτα στοχευμένα αμφότερα. Το είδωλο του μοναχικού πολεμιστή (που υποδύεται επίσης ο Χοδορόφσκι) περνάει μέσα από τον παραμορφωτικό φακό του για να απομυθοποιήσει το σύμβολο. Το σταδιακό γδύσιμο των κατεστημένων ειδώλων είναι ένα κομμάτι που διέπει το σινεμά της αντικουλτούρας, λίγα φιλμ άγγιξαν το ονειρώδες. Να το αποδώσουν με μια τεχνική που θυμίζει την ωραιότερη ζωγραφική, το ωραιότερο γλυπτό, την ομορφότερη μελωδία. Το El Topo είναι μια συμφωνία στην οποία ο εκτελεστής δεν κρατάει ρεβόλβερ, αλλά κρατάει ένα κλειδί για την επίγνωση του ατόμου. Μια ταινία με δικό της ρυθμό, δική της προσωπικότητα, ξεχωριστό αποτύπωμα. Απόσταγμα τέχνης από εκείνα που δικαιολογούν το “κάλλιο αργά παρά ποτέ”. Τα έντονα θρησκευτικά σύμβολα καλύπτουν όλο το ευρύ φάσμα της πίστης, μια ιδιότυπη παντρειά του Χριστιανικού, Ινδουιστικού και Ζεν συμβολισμού, με κουμπάρο τις σαμανιστικές κουλτούρες.

Ταυτόχρονα άνετο και εξαιρετικά δυσκολοχώνευτο για τον θεατή (ειδικά τον ανυποψίαστο) είναι μια ταινία που σε προσκαλεί και προκαλεί να μη σβήσεις τη σκέψη σου βλέποντας τη αλλά το ακριβώς αντίθετο. Να της βάλεις φωτιά, διαλύοντας οποιοδήποτε στεγανό υπάρχει εκεί. Και ο Χοδορόφσκι, σαν άλλος πιστολάς, δε δείχνει έλεος. Παραδίδει μια απόλυτα στιβαρή σύγχρονη μυθολογία, ένα μέρος όπου ο “τυφλοπόντικάς” του δεν τυφλώνεται τελικά από τον ήλιο, αλλά βρίσκει το πραγματικό εσωτερικό του φως, σε αντίθεση (ή και όχι, ανάλογα την ερμηνεία) με τη φράση που εμφανίζεται στην αρχή του φιλμ: “The mole digs tunnels under the earth, looking for the sun. Sometimes, he gets to the surface. When he sees the sun, he is blinded.” H τυφλαμάρα του σύγχρονου ανθρώπου με δυο λέξεις. Το κυνήγι της ουτοπίας, της πνευματικής αφύπνισης, κάτι που βρισκόταν σε πλήρη άνθιση τη δεκαετία του ‘60, όπως συμβαίνει και τώρα παρόλη την σαφώς πιο υπαγορευμένη από τα τρεντ της αγοράς πνευματικότητα του σουπερμάρκετ. Το ταξίδι, η στιγμή της ομορφιάς είναι το νόημα για το Χοδορόφσκι, η συνεχής αλλαγή μέχρι το τέλος του φιλμ και μετά ξανά από την αρχή. Όχι ad nauseam, αλλά σε έναν κύκλο ύπαρξης, ένας τρόπος για να δραπετεύσουμε από τη σαμσάρα.

Τελευταία